Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh tiến trình chuyển đổi số quốc gia và hiện đại hóa thủ tục hành chính, hàng loạt các loại giấy tờ tùy thân quan trọng của công dân đang đứng trước những thay đổi mang tính lịch sử. Những điều chỉnh này không chỉ đơn thuần là thay đổi về hình thức mà còn mang lại những tiện ích vượt trội, giúp đơn giản hóa cuộc sống của người dân. Dưới đây là chi tiết 6 loại giấy tờ và quy định sắp thay đổi mà mọi công dân cần đặc biệt lưu tâm tại thời điểm tháng 9/2020.

1. Căn cước công dân gắn chip - Bước ngoặt trong quản lý dân cư

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất chính là việc triển khai cấp thẻ Căn cước công dân (CCCD) có gắn chip điện tử thay cho thẻ mã vạch hiện nay. Theo quy định của Luật Căn cước công dân 2014, bắt đầu từ năm 2020, việc cấp CCCD phải được thực hiện thống nhất trên phạm vi cả nước.

Đặc biệt, ngày 03/9/2020, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định 1368/QĐ-TTg phê duyệt chủ trương đầu tư dự án Sản xuất, cấp và quản lý Căn cước công dân. Điểm ưu việt của CCCD gắn chip là tính bảo mật cực cao, dung lượng lưu trữ lớn, cho phép tích hợp nhiều trường thông tin cá nhân như bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, giấy phép lái xe... Điều này giúp người dân giảm bớt gánh nặng phải mang theo quá nhiều loại giấy tờ khi thực hiện các giao dịch hành chính.

2. Giấy phép lái xe có 12 điểm - Siết chặt kỷ cương giao thông

Tại phiên họp chuyên đề xây dựng pháp luật tháng 8/2020, Chính phủ đã chính thức thống nhất phương án quy định điểm của Giấy phép lái xe (GPLX) là một biện pháp quản lý hành chính. Cụ thể, tại Nghị quyết 123/NQ-CP, Chính phủ đồng ý với đề xuất GPLX sẽ có tổng điểm là 12 điểm.

Cơ chế vận hành rất rõ ràng: Tài xế vi phạm luật giao thông sẽ bị trừ điểm tùy theo mức độ nghiêm trọng. Nếu trong vòng 01 năm mà bị trừ hết điểm, tài xế bắt buộc phải thi lại để được cấp GPLX mới. Ngược lại, nếu không bị trừ hết điểm hoặc không có vi phạm, điểm số sẽ được khôi phục hoặc cộng thêm cho năm kế tiếp. Đây được xem là giải pháp văn minh nhằm nâng cao ý thức tự giác của người tham gia giao thông.

3. Sổ Bảo hiểm xã hội thay bằng Thẻ Bảo hiểm xã hội

Theo lộ trình được quy định tại khoản 2 Điều 96 Luật Bảo hiểm xã hội 2014:

"Đến năm 2020, sổ bảo hiểm xã hội được thay thế bằng thẻ bảo hiểm xã hội."

Việc chuyển đổi từ sổ giấy sang thẻ nhựa điện tử sẽ giúp người lao động dễ dàng quản lý quá trình đóng hưởng, thuận tiện khi thực hiện các thủ tục giải quyết chế độ BHXH. Mặc dù tính đến tháng 9/2020, các cơ quan chức năng vẫn đang hoàn thiện các bước hướng dẫn cuối cùng, nhưng đây chắc chắn là xu thế tất yếu để giảm thiểu giấy tờ và thời gian chờ đợi cho người dân.

4. Thẻ Bảo hiểm y tế giấy chuyển sang thẻ điện tử

Nhằm hiện đại hóa công tác khám chữa bệnh, Nghị định 146/2018/NĐ-CP đã đặt ra mục tiêu chậm nhất đến ngày 01/01/2020 phải thực hiện cấp thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) điện tử cho người tham gia. Thẻ điện tử mới sẽ có kích thước tương đương thẻ ATM, gắn chip ứng dụng công nghệ hiện đại.

Khi đi khám bệnh, người dân chỉ cần mang theo thẻ điện tử, mọi thông tin về bệnh lý, lịch sử điều trị và quyền lợi bảo hiểm sẽ được truy xuất nhanh chóng qua hệ thống phần mềm. Dù việc triển khai thực tế có phần chậm trễ so với kế hoạch ban đầu do cần chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, nhưng lộ trình thay thế thẻ giấy vẫn đang được BHXH Việt Nam rốt ráo thực hiện.

5. Hộ chiếu gắn chip điện tử - Tấm vé thông hành hiện đại

Kể từ ngày 01/7/2020, Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019 chính thức có hiệu lực, mở ra quy định về việc cấp hộ chiếu có gắn chip điện tử. Loại hộ chiếu này lưu giữ thông tin được mã hóa của người mang hộ chiếu và chữ ký số của cơ quan cấp, giúp việc kiểm soát tại các cửa khẩu quốc tế trở nên nhanh chóng và an toàn hơn.

Công dân từ đủ 14 tuổi trở lên có quyền lựa chọn cấp hộ chiếu gắn chip hoặc không gắn chip. Đáng chú ý, hộ chiếu gắn chip có thời hạn lên đến 10 năm. Tuy nhiên, do ảnh hưởng khách quan từ dịch bệnh Covid-19 khiến việc nhập khẩu thiết bị bị gián đoạn, Bộ Công an đang nỗ lực để sớm đưa loại hộ chiếu này vào sử dụng rộng rãi.

6. Bãi bỏ Sổ hộ khẩu giấy - Cuộc cách mạng về cư trú

Đây có lẽ là thay đổi được người dân mong chờ nhất. Dựa trên chủ trương tại Nghị quyết 112 năm 2017, Chính phủ đang hoàn thiện dự thảo Luật Cư trú (sửa đổi) với nội dung cốt lõi là bãi bỏ hình thức quản lý dân cư bằng Sổ hộ khẩu và Sổ tạm trú giấy. Thay vào đó, nhà nước sẽ quản lý thông tin cư trú của công dân thông qua mã số định danh cá nhân trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Việc "khai tử" cuốn sổ hộ khẩu giấy sẽ xóa bỏ hàng loạt các thủ tục hành chính rườm rà, giúp người dân không còn phải lo lắng về việc xác nhận hộ khẩu khi đi học, đi làm hay thực hiện các giao dịch dân sự. Đây là bước tiến lớn trong việc trả lại quyền tự do cư trú và đơn giản hóa đời sống nhân dân.

Lời khuyên pháp lý: Những thay đổi trên đều hướng tới mục tiêu phục vụ người dân tốt hơn. Trong giai đoạn chuyển tiếp này, người dân nên chủ động cập nhật thông tin từ các cơ quan chức năng và chuẩn bị sẵn sàng các thông tin định danh cá nhân để việc chuyển đổi diễn ra thuận lợi nhất.