Trong bối cảnh thị trường tiền tệ những tháng cuối năm 2011 diễn biến phức tạp, tình trạng các tổ chức tín dụng chạy đua huy động vốn bằng mọi giá đã đẩy hệ thống vào vòng xoáy rủi ro. Để lập lại trật tự, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành một quyết định mang tính bước ngoặt nhằm siết chặt kỷ cương trong hoạt động huy động vốn.

Hoạt động giao dịch tại một ngân hàng trong bối cảnh điều chỉnh lãi suất năm 2011 (ảnh minh họa)

Mạnh tay dẹp bỏ tình trạng "lách trần" lãi suất

Trước khi quy định mới được ban hành, thị trường ghi nhận thực trạng đáng báo động khi nhiều ngân hàng tìm cách vượt rào lãi suất tối đa 14%/năm. Đặc biệt, các khoản huy động kỳ hạn cực ngắn như 24 giờ, 2 ngày hay 1 tuần cũng được áp mức lãi suất kịch trần 14%, gây ra nguy cơ rủi ro kỳ hạn và đe dọa khả năng thanh khoản của toàn hệ thống.

Để khắc phục triệt để tình trạng này, ngày 28/09/2011, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã ký ban hành Thông tư 30/2011/TT-NHNN quy định về lãi suất tối đa đối với tiền gửi bằng đồng Việt Nam. Đây được xem là công cụ pháp lý mạnh mẽ để bảo vệ an toàn hoạt động của các tổ chức tín dụng.

Kiểm soát chặt chẽ dòng vốn huy động để đảm bảo an toàn hệ thống (ảnh minh họa)

Chi tiết các mức trần lãi suất mới từ 01/10/2011

Theo quy định tại Điều 1 Thông tư 30/2011/TT-NHNN, cơ cấu lãi suất huy động được phân định rõ rệt dựa trên kỳ hạn gửi tiền:

• Tiền gửi không kỳ hạn và kỳ hạn dưới 01 tháng: Mức lãi suất tối đa chỉ còn 6%/năm. Việc hạ sâu trần lãi suất ngắn hạn này nhằm triệt tiêu động lực gửi tiền ngắn hạn để chờ đợi biến động thị trường của khách hàng.
• Tiền gửi kỳ hạn từ 01 tháng trở lên: Duy trì mức lãi suất tối đa là 14%/năm.
• Riêng Quỹ tín dụng nhân dân cơ sở: Được phép áp dụng mức lãi suất tối đa 14,5%/năm đối với kỳ hạn từ 01 tháng trở lên để phù hợp với đặc thù hoạt động tại địa phương.

Đáng chú ý, mức lãi suất này đã bao gồm cả các khoản chi khuyến mại dưới mọi hình thức. Điều này đồng nghĩa với việc các ngân hàng không được phép dùng các hình thức tặng quà, cộng thêm lãi suất ngầm để thu hút khách hàng vượt quá ngưỡng quy định.

"Tổ chức tín dụng ấn định lãi suất bằng đồng Việt Nam của các tổ chức, cá nhân bao gồm cả khoản chi khuyến mại dưới mọi hình thức phải đảm bảo lãi suất tối đa áp dụng đối với tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn dưới 01 tháng là 6%/năm."

Nghiêm cấm khuyến mại sai quy định và yêu cầu minh bạch

Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các tổ chức tín dụng phải niêm yết công khai lãi suất tại tất cả các điểm nhận tiền gửi. Đồng thời, cơ quan quản lý cũng phát đi thông điệp cứng rắn: nghiêm cấm mọi hành vi khuyến mại không đúng quy định pháp luật khi nhận tiền gửi.

Về hiệu lực thi hành, Điều 2 Thông tư 30/2011/TT-NHNN nêu rõ văn bản này có hiệu lực từ ngày 01/10/2011, thay thế hoàn toàn cho Thông tư 02/2011/TT-NHNN trước đó.

Đối với các khoản tiền gửi phát sinh trước ngày 01/10/2011, lãi suất thỏa thuận cũ vẫn được giữ nguyên cho đến khi hết thời hạn. Tuy nhiên, nếu đến hạn mà khách hàng không đến lĩnh tiền, ngân hàng sẽ phải áp dụng mức lãi suất mới theo quy định tại Thông tư này cho kỳ hạn tiếp theo.

Việc siết chặt trần lãi suất ngắn hạn được kỳ vọng sẽ giúp dòng vốn chảy vào các kỳ hạn dài hơn, tạo sự ổn định bền vững cho nguồn vốn của các ngân hàng, từ đó góp phần kiềm chế lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô trong giai đoạn then chốt này.