Từ ngày 01/7/2025, hệ thống an sinh xã hội Việt Nam sẽ bước vào một giai đoạn mới với việc chính thức áp dụng Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Một trong những điểm thay đổi đáng chú ý nhất chính là việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh. Đây không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là tấm lưới an sinh quan trọng cho những người làm kinh tế hộ gia đình.

Đối tượng nào phải "lên sàn" BHXH bắt buộc?

Theo hướng dẫn tại Nghị định 158/2025/NĐ-CP, kể từ ngày 01/7/2025, chủ hộ kinh doanh thuộc hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh và nộp thuế theo phương pháp kê khai sẽ chính thức thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.

Đối với những chủ hộ kinh doanh không thuộc diện kê khai thuế, lộ trình tham gia sẽ được nới lỏng hơn, bắt đầu từ ngày 01/7/2029. Điều này giúp các hộ kinh doanh nhỏ lẻ có thêm thời gian chuẩn bị về mặt tài chính và quản lý.

Mức đóng và "quyền tự quyết" của chủ hộ

Điểm mới nhân văn của quy định lần này là cho phép người tham gia tự lựa chọn mức tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH, tùy thuộc vào năng lực tài chính của mình:

• Mức thấp nhất: Bằng mức lương tham chiếu (hiện tại là 2.340.000 đồng/tháng).
• Mức cao nhất: Bằng 20 lần mức lương tham chiếu tại thời điểm đóng.

Đặc biệt, sau khi đã đóng tối thiểu 12 tháng, chủ hộ kinh doanh có quyền lựa chọn lại mức tiền lương đóng để phù hợp với tình hình kinh doanh thực tế. Tổng tỷ lệ đóng là 29,5%, bao gồm các quỹ: Hưu trí và tử tuất (22%), Ốm đau và thai sản (3%), và Bảo hiểm y tế (4,5%).

Phương thức đóng linh hoạt cho nhà kinh doanh

Để tạo điều kiện thuận lợi nhất, pháp luật quy định các phương thức đóng đa dạng:

1. Đóng hằng tháng.
2. Đóng 03 tháng một lần.
3. Đóng 06 tháng một lần.

Trường hợp chủ hộ kinh doanh đồng thời là người quản lý doanh nghiệp hoặc hợp tác xã đang tham gia BHXH cho nhân viên, có thể áp dụng phương thức đóng hằng tháng cùng với đơn vị để tối ưu hóa quy trình thủ tục.

"Chủ hộ kinh doanh không thuộc đối tượng tham gia BHXH, BHYT bắt buộc nếu đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định tại khoản 2 Điều 169 Bộ luật Lao động 2019, trừ trường hợp còn thiếu tối đa 06 tháng đóng BHXH để hưởng lương hưu."

Những lưu ý quan trọng về đối tượng ưu tiên

Trong thực tế, một cá nhân có thể đảm nhiệm nhiều vai trò khác nhau. Nghị định 158/2025/NĐ-CP đã quy định rõ thứ tự ưu tiên tham gia BHXH:

• Nếu là dân quân thường trực: Tham gia theo đối tượng dân quân.
• Nếu là người hoạt động không chuyên trách cấp xã: Tham gia theo đối tượng này.
• Nếu quản lý nhiều doanh nghiệp: Tham gia tại đơn vị đầu tiên quản lý, điều hành.

Việc nắm vững các quy định này giúp chủ hộ kinh doanh chủ động bảo vệ quyền lợi sát sườn của mình, đồng thời tránh được các rủi ro pháp lý về chậm đóng, trốn đóng BHXH trong tương lai.