Ngày 15/03/2010, Liên Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nội vụ và Bộ Tài chính đã chính thức ban hành Thông tư liên tịch 05/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC. Đây là văn bản quan trọng hướng dẫn chi tiết về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn cũng như cơ cấu tổ chức của Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất trong bối cảnh cả nước đang triển khai mạnh mẽ việc cấp Giấy chứng nhận theo Nghị định 88/2009/NĐ-CP.

Vị trí và chức năng cốt lõi của Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất

Theo quy định tại Điều 1 Thông tư liên tịch 05/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC, Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất được xác định là đơn vị sự nghiệp công lập. Cơ quan này có mặt ở cả hai cấp: cấp tỉnh (trực thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường) và cấp huyện (trực thuộc Phòng Tài nguyên và Môi trường).

"Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất có chức năng tổ chức thực hiện đăng ký cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất; chỉnh lý biến động về sử dụng đất, nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất, xây dựng và quản lý hồ sơ địa chính theo quy định của pháp luật."

Việc xác lập vị trí pháp lý này giúp thống nhất đầu mối xử lý hồ sơ, tránh tình trạng người dân phải đi lại nhiều nơi giữa cơ quan quản lý đất đai và cơ quan quản lý nhà ở như trước đây.

Thẩm quyền chi tiết của Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất cấp tỉnh

Văn phòng cấp tỉnh đóng vai trò chủ đạo trong việc quản lý hồ sơ địa chính toàn tỉnh và giải quyết các hồ sơ có yếu tố tổ chức hoặc nước ngoài. Cụ thể, theo khoản 1 Điều 2 Thông tư liên tịch 05/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC, thẩm quyền bao gồm:

• Thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận: Đối với tổ chức, cơ sở tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài (trừ trường hợp được sở hữu nhà ở tại Việt Nam), tổ chức và cá nhân nước ngoài.
• Quản lý hồ sơ địa chính: Lập và quản lý toàn bộ hồ sơ địa chính đối với tất cả các thửa đất trên địa bàn cấp tỉnh; xây dựng cơ sở dữ liệu địa chính hiện đại.
• Cung cấp thông tin: Cung cấp số liệu cho cơ quan thuế để xác định nghĩa vụ tài chính và cung cấp trích lục bản đồ cho các bên liên quan.

Thẩm quyền của Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất cấp huyện

Đây là nơi tiếp xúc trực tiếp và giải quyết đa số các yêu cầu của hộ gia đình, cá nhân. Khoản 2 Điều 2 Thông tư liên tịch 05/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC quy định rõ:

• Đối tượng phục vụ: Hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư và người Việt Nam định cư ở nước ngoài được sở hữu nhà ở tại Việt Nam.
• Nhiệm vụ trọng tâm: Thực hiện đăng ký, chỉnh lý biến động về đất đai, nhà ở; lưu trữ và quản lý hồ sơ địa chính cấp huyện.
• Phối hợp cấp xã: Kiểm tra việc cập nhật, chỉnh lý hồ sơ địa chính của Ủy ban nhân dân cấp xã để đảm bảo tính đồng bộ.

Cơ chế tài chính và nguồn thu của Văn phòng

Một điểm đáng chú ý tại Điều 5 Thông tư liên tịch 05/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC là việc áp dụng cơ chế tự chủ theo Nghị định 43/2006/NĐ-CP. Nguồn thu của Văn phòng bao gồm:

1. Phần phí, lệ phí được để lại theo quy định (phí khai thác tài liệu, phí đo đạc, lệ phí địa chính...).
2. Thu từ các hoạt động dịch vụ phù hợp với chuyên môn.
3. Kinh phí do ngân sách nhà nước cấp cho các nhiệm vụ đặt hàng hoặc đột xuất.

Việc minh bạch hóa thẩm quyền và cơ chế hoạt động của Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất các cấp theo Luật Đất đai 2003 và các văn bản hướng dẫn năm 2010 là bước tiến lớn trong cải cách hành chính, giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất một cách tối ưu nhất.