Trong bối cảnh Luật Đất đai 2024 đã đi vào cuộc sống, việc xác lập quyền sở hữu và sử dụng đất cho các tổ chức trở thành ưu tiên hàng đầu để đảm bảo tính pháp lý cho các hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, không phải tổ chức nào cũng nắm rõ các điều kiện và quy trình mới nhất để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất (thường gọi là Sổ đỏ).

1. Nhận diện các tổ chức là người sử dụng đất theo quy định mới

Để xác định mình có thuộc đối tượng được cấp Sổ đỏ hay không, trước hết các đơn vị cần đối chiếu với quy định về chủ thể sử dụng đất. Theo quy định tại Điều 4 Luật Đất đai 2024, tổ chức là người sử dụng đất bao gồm hai nhóm chính:

"1. Tổ chức trong nước gồm:
a) Cơ quan nhà nước, cơ quan Đảng Cộng sản Việt Nam, đơn vị vũ trang nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, đơn vị sự nghiệp công lập và tổ chức khác theo quy định của pháp luật;
b) Tổ chức kinh tế theo quy định của Luật Đầu tư, trừ trường hợp quy định tại khoản 7 Điều này (sau đây gọi là tổ chức kinh tế);
2. Tổ chức tôn giáo, tổ chức tôn giáo trực thuộc;"

Việc phân loại rõ ràng này giúp các cơ quan chức năng áp dụng đúng các chính sách về giao đất, cho thuê đất hoặc công nhận quyền sử dụng đất tương ứng với từng loại hình tổ chức.

2. Quy trình kê khai và báo cáo hiện trạng: Bước đệm bắt buộc

Một trong những điểm đáng chú ý tại Điều 142 Luật Đất đai 2024 là nghĩa vụ tự kê khai của tổ chức. Đối với các tổ chức đang sử dụng đất mà chưa được cấp Giấy chứng nhận, đơn vị phải chủ động kê khai hiện trạng sử dụng và báo cáo lên Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh nơi có đất.

Sau khi nhận được báo cáo, UBND cấp tỉnh sẽ tiến hành kiểm tra thực tế. Đây là bước quan trọng để rà soát xem diện tích đất đó có đang được sử dụng đúng mục đích, có xảy ra tình trạng lấn chiếm hay tranh chấp hay không. Kết quả kiểm tra sẽ là căn cứ để cơ quan nhà nước ra quyết định cấp Sổ đỏ hoặc xử lý vi phạm.

3. Điều kiện cấp Giấy chứng nhận dựa trên hồ sơ pháp lý

Tùy vào việc tổ chức có hay không có các giấy tờ về quyền sử dụng đất, cơ quan thẩm quyền sẽ có cách xử lý khác nhau:

3.1. Trường hợp tổ chức có giấy tờ hợp lệ

Nếu tổ chức sở hữu các loại giấy tờ quy định tại Điều 137 Luật Đất đai 2024 và đang sử dụng đất đúng mục đích, quy trình sẽ diễn ra thuận lợi hơn. Cơ quan chức năng sẽ xác định hình thức sử dụng đất (giao đất không thu tiền, giao đất có thu tiền hoặc thuê đất) và tiến hành cấp Giấy chứng nhận.

3.2. Trường hợp tổ chức không có giấy tờ

Đối với các diện tích đất không có giấy tờ theo Điều 137, việc cấp Sổ đỏ sẽ được xem xét dựa trên các hình thức sử dụng đất quy định tại Điều 118, Điều 119 và Điều 120. Đặc biệt, nếu thuộc diện thuê đất, tổ chức bắt buộc phải hoàn tất việc ký hợp đồng thuê đất với cơ quan nhà nước trước khi được cấp Sổ đỏ.

4. Xác định thời hạn sử dụng đất: Những mốc thời gian cần lưu ý

Thời hạn sử dụng đất ghi trên Sổ đỏ của tổ chức được xác định theo giấy tờ tại Điều 137. Tuy nhiên, nếu giấy tờ không ghi rõ hoặc ghi không phù hợp, pháp luật quy định cách tính tại Điều 172 Luật Đất đai 2024 như sau:

• Sử dụng đất trước ngày 15/10/1993: Thời hạn được tính lùi về ngày 15/10/1993.
• Sử dụng đất từ ngày 15/10/1993 trở về sau: Thời hạn tính từ ngày có quyết định giao đất hoặc cho thuê đất chính thức.

5. Cảnh báo các trường hợp bị thu hồi đất thay vì cấp Sổ đỏ

Không phải mọi trường hợp kê khai đều dẫn đến việc được cấp Sổ đỏ. UBND cấp tỉnh có quyền quyết định thu hồi đất nếu phát hiện tổ chức vi phạm các quy định nghiêm trọng như:

• Sử dụng đất sai mục đích đã được phê duyệt.
• Có hành vi lấn, chiếm đất công hoặc đất của chủ thể khác.
• Tự ý cho tổ chức, cá nhân khác thuê hoặc mượn đất trái phép.
• Thực hiện liên doanh, liên kết không đúng quy định pháp luật.
• Bỏ hoang đất quá 12 tháng liên tục hoặc chậm tiến độ sử dụng quá 24 tháng so với kế hoạch.

6. Xử lý quỹ đất tổ chức đã bố trí làm nhà ở cho cá nhân

Đây là vấn đề tồn đọng từ nhiều giai đoạn trước. Luật Đất đai 2024 yêu cầu các tổ chức phải bàn giao lại quỹ đất này cho UBND cấp huyện. Sau đó, cơ quan này sẽ xem xét cấp Giấy chứng nhận trực tiếp cho người đang sử dụng đất (cá nhân), với điều kiện người sử dụng phải hoàn thành các nghĩa vụ tài chính theo quy định.

Riêng đối với các doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp đã giao đất làm nhà ở trước ngày 01/7/2004, cần phải lập phương án bố trí khu dân cư và trình UBND cấp tỉnh phê duyệt trước khi thực hiện bàn giao.

Kết luận

Việc cấp Sổ đỏ cho tổ chức theo Luật Đất đai 2024 không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm của đơn vị trong việc minh bạch hóa nguồn lực đất đai. Để quá trình này diễn ra nhanh chóng, các tổ chức cần chủ động rà soát hồ sơ, thực hiện kê khai trung thực và đảm bảo việc sử dụng đất luôn tuân thủ đúng quy hoạch và mục đích đã đề ra.

Nếu quý độc giả hoặc đại diện tổ chức còn bất kỳ thắc mắc nào về thủ tục này, vui lòng liên hệ tổng đài 1900.6192 để được các chuyên gia pháp lý hỗ trợ giải đáp kịp thời.