Chỉ còn chưa đầy một tháng nữa, Luật Cư trú 2020 sẽ chính thức đi vào cuộc sống (từ ngày 01/7/2021). Đây được coi là một cuộc cách mạng trong quản lý dân cư khi chuyển từ sổ hộ khẩu giấy sang quản lý bằng dữ liệu điện tử. Trong số những điểm mới đáng chú ý, quy định về việc tách hộ sau ly hôn đang nhận được sự quan tâm đặc biệt của người dân, bởi nó tháo gỡ được nút thắt pháp lý vốn gây nhiều phiền hà trong suốt nhiều năm qua.

Bước ngoặt: Không cần sự đồng ý của "người cũ" khi tách hộ

Trước đây, theo quy định của Luật Cư trú 2006, việc tách sổ hộ khẩu thường gặp khó khăn nếu chủ hộ không đồng ý. Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp sau khi ly hôn, dù đã có quyết định của Tòa án nhưng vì mâu thuẫn, người chồng (hoặc vợ) là chủ hộ cố tình không cho mượn sổ hộ khẩu hoặc không ký văn bản đồng ý, khiến người còn lại không thể tách hộ để ổn định cuộc sống mới.

Tuy nhiên, kể từ ngày 01/7/2021, rào cản này sẽ chính thức được xóa bỏ. Cụ thể, tại Điều 25 Luật Cư trú 2020 đã quy định rõ về các điều kiện tách hộ. Điểm đáng chú ý nhất nằm ở quy định về sự đồng ý của chủ hộ.

Trích dẫn khoản 1 Điều 25 Luật Cư trú 2020:
"1. Thành viên hộ gia đình được tách hộ để đăng ký thường trú tại cùng một chỗ ở hợp pháp khi đáp ứng các điều kiện sau đây:
a) Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ; trường hợp có nhiều thành viên cùng đăng ký tách hộ để lập thành một hộ gia đình mới thì trong số các thành viên đó có ít nhất một người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ;
b) Được chủ hộ, chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp đồng ý, trừ trường hợp thành viên hộ gia đình đăng ký tách hộ là vợ, chồng đã ly hôn mà vẫn được cùng sử dụng chỗ ở hợp pháp đó;
c) Nơi thường trú của hộ gia đình không thuộc trường hợp quy định tại Điều 23 của Luật này."

Như vậy, pháp luật đã loại trừ trường hợp vợ, chồng đã ly hôn ra khỏi nhóm đối tượng phải xin ý kiến chủ hộ khi tách hộ, miễn là họ vẫn có quyền sử dụng chỗ ở hợp pháp đó. Điều này thể hiện tính nhân văn và sát thực tế, bảo vệ quyền tự do cư trú của công dân sau khi quan hệ hôn nhân chấm dứt.

Điều kiện để được tách hộ theo quy định mới

Mặc dù quy định đã "mở" hơn cho người ly hôn, nhưng để thực hiện việc tách hộ, công dân vẫn cần đảm bảo các điều kiện chung được nêu tại Điều 25:

• Năng lực hành vi dân sự: Người đứng ra tách hộ phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Nếu một nhóm thành viên cùng tách hộ thì ít nhất một người phải đáp ứng điều kiện này.
• Chỗ ở hợp pháp: Phải chứng minh được việc tiếp tục được sử dụng chỗ ở hợp pháp đó (ví dụ: theo thỏa thuận phân chia tài sản hoặc quyết định của Tòa án).
• Không thuộc khu vực bị cấm: Nơi thường trú không được nằm trong các trường hợp quy định tại Điều 23 Luật Cư trú 2020 (như khu vực cấm xây dựng, đất lấn chiếm, nhà đã có quyết định giải tỏa...).

Hồ sơ và thủ tục tách hộ từ ngày 01/7/2021

Khi các điều kiện trên đã được thỏa mãn, người dân cần chuẩn bị hồ sơ để nộp tại cơ quan đăng ký cư trú (Công an xã, phường, thị trấn). Hồ sơ bao gồm:

1. Tờ khai thay đổi thông tin cư trú: Theo mẫu quy định của Bộ Công an.
2. Giấy tờ chứng minh ly hôn: Bản án hoặc Quyết định ly hôn của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
3. Giấy tờ về chỗ ở: Tài liệu chứng minh việc mình vẫn được quyền sử dụng chỗ ở hợp pháp đó sau khi ly hôn.

Thời hạn giải quyết theo quy định mới cũng rất nhanh chóng. Trong vòng 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan đăng ký cư trú phải cập nhật thông tin về hộ gia đình mới vào Cơ sở dữ liệu về cư trú và thông báo cho người đăng ký; trường hợp từ chối phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

Lưu ý về việc "siết" chặt điều kiện tại một số địa điểm

Một điểm người dân cần đặc biệt lưu ý là từ ngày 01/7/2021, điều kiện tách hộ sẽ có phần khắt khe hơn đối với những nơi không được đăng ký thường trú mới. Nếu hộ gia đình đang cư trú tại các địa điểm thuộc diện bị cấm đăng ký thường trú mới theo Điều 23, thì việc tách hộ cũng sẽ không được thực hiện. Điều này nhằm ngăn chặn tình trạng trục lợi chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng tại các khu vực dự án hoặc vùng nguy hiểm.

Việc nắm vững các quy định mới của Luật Cư trú 2020 không chỉ giúp công dân bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình mà còn giúp quá trình thực hiện các thủ tục hành chính trở nên thuận lợi, tránh những tranh chấp không đáng có sau ly hôn.