Giai đoạn cuối năm thường là thời điểm các doanh nghiệp rà soát lại hoạt động kinh doanh, dẫn đến những quyết định tái cơ cấu hoặc cắt giảm nhân sự quy mô lớn. Đối với người lao động, việc bất ngờ nhận thông báo chấm dứt hợp đồng không chỉ gây áp lực về tài chính mà còn là sự hoang mang về quyền lợi pháp lý. Vậy trong trường hợp này, bạn có được bồi thường hay không và mức nhận là bao nhiêu?

Doanh nghiệp có buộc phải bồi thường khi cắt giảm nhân sự?

Thực tế, không phải mọi trường hợp cắt giảm nhân sự doanh nghiệp đều phải bồi thường. Nghĩa vụ bồi thường chỉ phát sinh khi người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật.

Theo quy định tại Điều 41 Bộ luật Lao động 2019, nếu việc cắt giảm nhân sự không tuân thủ đúng trình tự, thủ tục hoặc không có căn cứ hợp pháp, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với các khoản bồi thường nặng nề:

• Phải nhận người lao động trở lại làm việc: Doanh nghiệp phải trả tiền lương, đóng bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) trong những ngày người lao động không được làm việc và trả thêm ít nhất 02 tháng tiền lương theo hợp đồng.
• Nếu người lao động không muốn trở lại: Ngoài các khoản tiền lương và bảo hiểm nêu trên, doanh nghiệp phải trả thêm trợ cấp thôi việc theo quy định.
• Nếu doanh nghiệp không muốn nhận lại và người lao động đồng ý: Ngoài các khoản bồi thường cơ bản, doanh nghiệp phải bồi thường thêm ít nhất bằng 02 tháng tiền lương theo hợp đồng để chấm dứt hoàn toàn quan hệ lao động.

Quyền lợi tài chính khi chấm dứt hợp đồng lao động đúng luật

Trong trường hợp doanh nghiệp cắt giảm nhân sự đúng quy định (do thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc lý do kinh tế), dù không gọi là "bồi thường" nhưng người lao động vẫn được hưởng các quyền lợi thanh toán bắt buộc theo Điều 48 Bộ luật Lao động 2019:

• Tiền lương: Thanh toán đầy đủ tiền lương cho những ngày đã làm việc nhưng chưa được trả.
• Trợ cấp mất việc làm/thôi việc: Tùy vào thâm niên làm việc và lý do nghỉ việc mà người lao động sẽ nhận được khoản trợ cấp tương ứng.
• Tiền phép năm: Thanh toán bằng tiền cho những ngày nghỉ hằng năm mà người lao động chưa nghỉ hoặc chưa nghỉ hết.

Lưu ý về thời hạn: Trong vòng 14 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt hợp đồng, hai bên phải thanh toán đầy đủ các khoản tiền liên quan. Trường hợp đặc biệt (doanh nghiệp chấm dứt hoạt động, thiên tai, dịch bệnh...) có thể kéo dài nhưng không quá 30 ngày.

Chế tài đối với doanh nghiệp trốn tránh nghĩa vụ bồi thường

Việc doanh nghiệp cố tình trì hoãn hoặc không thanh toán các khoản bồi thường, trợ cấp cho người lao động là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Căn cứ theo quy định tại Nghị định 12/2022/NĐ-CP, người sử dụng lao động có thể bị xử phạt hành chính tùy theo số lượng người lao động bị vi phạm, mức phạt cao nhất có thể lên đến 20 triệu đồng đối với cá nhân (tổ chức phạt gấp đôi).

"Ngoài việc bị phạt tiền, doanh nghiệp còn buộc phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả là thanh toán đầy đủ các khoản tiền cộng với tiền lãi tính theo lãi suất tiền gửi không kỳ hạn cao nhất của các ngân hàng thương mại nhà nước công bố tại thời điểm xử phạt."

Để bảo vệ mình, người lao động khi bị cắt giảm nhân sự cần chủ động yêu cầu doanh nghiệp cung cấp văn bản chấm dứt hợp đồng rõ ràng, kiểm tra kỹ các khoản tính toán trợ cấp và nếu có dấu hiệu bị chèn ép, hãy liên hệ ngay với Công đoàn cơ sở hoặc cơ quan Thanh tra Lao động để được can thiệp kịp thời.