Việc bảo tồn các giá trị văn hóa lịch sử không chỉ đơn thuần là sửa sang những mảng tường cũ hay thay thế những cột gỗ mục. Đó là một hành trình đầy tinh tế nhằm đánh thức quá khứ mà không làm mất đi bản sắc vốn có. Mới đây, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Thông tư 06/2025/TT-BVHTTDL, đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe và nhân văn hơn trong hoạt động thi công tu bổ di tích.

Giữ gìn "yếu tố gốc" - Nguyên tắc sống còn trong tu bổ di tích

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất tại Điều 4 Thông tư 06/2025/TT-BVHTTDL chính là yêu cầu giữ gìn tối đa yếu tố gốc cấu thành di tích. Pháp luật quy định rõ:

“Ưu tiên sử dụng phương pháp thi công truyền thống, áp dụng quy trình kỹ thuật thi công truyền thống; giữ gìn tối đa yếu tố gốc cấu thành di tích, bảo vệ cấu kiện, thành phần kiến trúc trong suốt quá trình thi công tu bổ di tích.”

Điều này có nghĩa là, thay vì sử dụng các vật liệu hiện đại một cách ồ ạt, các đơn vị thi công phải tìm mọi cách để bảo tồn những gì thuộc về lịch sử. Mỗi viên gạch, mỗi nét chạm trổ đều cần được nâng niu như một chứng nhân của thời gian.

Phương pháp truyền thống: Không chỉ là kỹ thuật, mà là linh hồn di sản

Vậy thế nào là "quy trình kỹ thuật thi công truyền thống"? Theo giải thích tại khoản 3 Điều 3 Thông tư 06/2025/TT-BVHTTDL, đây là quy trình kỹ thuật đã được sử dụng để xây dựng chính công trình đó trong quá khứ.

Việc ưu tiên phương pháp này giúp đảm bảo tính đồng nhất về mặt thẩm mỹ và cấu trúc. Ví dụ, khi tu bổ một ngôi đình cổ, việc sử dụng mộng gỗ thay vì đinh sắt, hay dùng vôi vữa truyền thống thay vì xi măng mác cao không chỉ giúp công trình "thở" được mà còn duy trì được vẻ đẹp cổ kính vốn có.

Vai trò của cộng đồng: "Tai mắt" trong giám sát thi công

Một điểm mới đầy tính dân chủ là việc thi công tu bổ phải được thực hiện dưới sự giám sát của cộng đồng dân cư nơi có di tích. Đây là những người gắn bó mật thiết nhất với di sản, hiểu rõ từng câu chuyện và đặc điểm của công trình.

Thông tư cũng nhấn mạnh việc thường xuyên tham vấn ý kiến của các nhân chứng lịch sử, chuyên gia và nghệ nhân. Sự kết hợp giữa kiến thức chuyên môn và trí tuệ dân gian sẽ tạo nên một "màng lọc" chất lượng, ngăn chặn những sai lệch có thể xảy ra trong quá trình phục hồi.

Quy trình điều chỉnh thiết kế và tính minh bạch trong thi công

Trong thực tế thi công, không hiếm trường hợp phát sinh các yếu tố mới đòi hỏi phải điều chỉnh thiết kế. Điều 4 cũng quy định rõ chủ đầu tư phải xem xét điều chỉnh thời gian thi công tương ứng để đảm bảo chất lượng, tránh tình trạng "chạy tiến độ" làm hỏng di tích.

Cuối cùng, mọi hoạt động tại công trường phải được ghi nhận đầy đủ trong Nhật ký công trình và Hồ sơ hoàn công. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để hậu kiểm và cũng là tài liệu quý giá cho các thế hệ mai sau khi cần nghiên cứu về lịch sử tu bổ của di tích.

Thông tư 06/2025/TT-BVHTTDL sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, hứa hẹn sẽ tạo ra một bước ngoặt mới, chuyên nghiệp và bền vững hơn cho công tác bảo tồn di sản văn hóa tại Việt Nam.