Ngày 10/12/2025, Quốc hội khóa XV đã chính thức thông qua Luật Thi hành án hình sự 2025 (số 127/2025/QH15). Đây được xem là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam, không chỉ đảm bảo tính nghiêm minh của bản án mà còn mở ra cơ hội hoàn lương mạnh mẽ cho người lầm lỗi.

Những điểm mới đột phá đề cao tính nhân đạo

So với Luật Thi hành án hình sự 2019, văn bản mới này đã cụ thể hóa nhiều quy định nhằm bảo vệ quyền con người theo tinh thần của Hiến pháp 2013. Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất là việc mở rộng mô hình tổ chức hoạt động lao động, hướng nghiệp và dạy nghề cho phạm nhân ngoài trại giam.

Việc cho phép phạm nhân tham gia lao động ngoài môi trường trại giam không chỉ giúp họ rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp mà còn tạo tâm thế sẵn sàng khi trở về với xã hội. Điều này thể hiện triết lý "giáo dục là cốt lõi" trong công tác thi hành án tại Việt Nam.

Quy định chi tiết về tổ chức lao động cho phạm nhân

Theo quy định tại Điều 29 Luật Thi hành án hình sự 2025:

Điều 29. Tổ chức lao động cho phạm nhân

1. Trại giam tổ chức cho phạm nhân lao động trong và ngoài trại giam nhằm giáo dục cải tạo, rèn luyện kỹ năng lao động, góp phần chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng.

2. Căn cứ vào độ tuổi, sức khỏe, giới tính, mức án, tính chất, mức độ hành vi phạm tội của phạm nhân; điều kiện đất đai, tài nguyên, ngành nghề; trang thiết bị, phương tiện, vật tư, nguồn vốn; điều kiện cơ sở vật chất, khả năng hợp tác với tổ chức, cá nhân để tổ chức lao động cho phạm nhân, Giám thị trại giam, Giám thị trại tạm giam lập kế hoạch tổ chức lao động cho phạm nhân, gửi Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Công an, Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Quốc phòng để phê duyệt...

3. Việc tổ chức cho phạm nhân lao động ngoài trại giam phải bảo đảm an ninh, an toàn trong quá trình tổ chức lao động; phục vụ hiệu quả công tác giáo dục cải tạo, tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân; tạo điều kiện giúp phạm nhân tìm kiếm việc làm sau khi chấp hành xong án phạt tù.

Bên cạnh đó, Luật cũng quy định rất chặt chẽ các trường hợp phạm nhân không được đưa ra lao động, hướng nghiệp, dạy nghề ngoài trại giam tại khoản 4 Điều này, bao gồm phạm nhân phạm các tội xâm phạm an ninh quốc gia, phạm nhân là người nước ngoài, người dưới 18 tuổi, hoặc người đang mắc bệnh truyền nhiễm nhóm A...

Tăng cường vai trò của Công an cấp xã và chuyển đổi số

Luật mới cũng đặc biệt chú trọng đến việc nâng cao năng lực thực thi tại cơ sở. Theo đó, vai trò của Công an cấp xã được đẩy mạnh trong việc quản lý, giám sát người chấp hành án tại cộng đồng. Điều này giúp việc theo dõi sát sao hơn, đồng thời hỗ trợ kịp thời các vướng mắc của người chấp hành án trong quá trình cải tạo tại địa phương.

Cụ thể, tại Điều 105 Luật Thi hành án hình sự 2025 quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban nhân dân cấp xã và Công an cấp xã trong việc tiếp nhận hồ sơ, tổ chức quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án phạt cấm cư trú, tạo điều kiện để họ lao động, học tập bình thường.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số trong thi hành án hình sự cũng là một điểm sáng. Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về thi hành án sẽ được đồng bộ, giúp minh bạch hóa quy trình và rút ngắn các thủ tục hành chính liên quan đến việc giảm án, tha tù trước thời hạn.

Hiệu lực thi hành và lộ trình triển khai

Theo quy định tại Điều 179 Luật Thi hành án hình sự 2025:

Điều 179. Hiệu lực thi hành

1. Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2026.

2. Luật Thi hành án hình sự số 41/2019/QH14 đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Luật số 59/2024/QH15 và Luật số 86/2025/QH15, Nghị quyết số 54/2022/QH15 ngày 16 tháng 6 năm 2022 của Quốc hội thí điểm mô hình tổ chức hoạt động lao động, hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân ngoài trại giam hết hiệu lực kể từ ngày Luật này có hiệu lực thi hành...

Việc ban hành Luật số 127/2025/QH15 không chỉ là yêu cầu khách quan của thực tiễn mà còn khẳng định cam kết của Nhà nước trong việc xây dựng một xã hội thượng tôn pháp luật nhưng vẫn tràn đầy tính nhân văn. Các cơ quan chức năng hiện đang khẩn trương xây dựng các Nghị định, Thông tư hướng dẫn để đảm bảo Luật đi vào cuộc sống một cách hiệu quả nhất.