Từ ngày 01/7/2024, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 chính thức có hiệu lực, thay thế cho văn bản năm 2010. Đây được coi là một bước tiến lớn trong việc hoàn thiện khung pháp lý, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ. Dưới đây là 6 điểm mới quan trọng nhất mà mỗi người dân cần nắm rõ để tự bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

1. Thay đổi căn bản trong định nghĩa về người tiêu dùng

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất nằm ở khoản 1 Điều 3 của luật mới. Theo đó, người tiêu dùng được xác định là người mua, sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ nhằm mục đích tiêu dùng, sinh hoạt và không vì mục đích thương mại.

Đặc biệt, tại Điều 8, Luật đã bổ sung thêm 07 nhóm đối tượng là người tiêu dùng dễ bị tổn thương, bao gồm: người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em, người dân tộc thiểu số, phụ nữ mang thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người bị bệnh hiểm nghèo và thành viên hộ nghèo. Việc định danh cụ thể này giúp các cơ quan chức năng có cơ sở để áp dụng các biện pháp bảo vệ đặc thù và kịp thời hơn.

2. Mở rộng quyền lợi và xác định rõ nghĩa vụ của người tiêu dùng

Không chỉ dừng lại ở việc thụ hưởng, Điều 4 của luật mới đã nâng tổng số quyền của người tiêu dùng lên 11 quyền. Đáng chú ý là quyền được tạo điều kiện lựa chọn môi trường tiêu dùng lành mạnh, bền vững và quyền được bảo vệ khi sử dụng các dịch vụ công.

Song hành với quyền lợi, người tiêu dùng cũng có những nghĩa vụ mới mang tính trách nhiệm xã hội cao hơn như: lựa chọn sản phẩm không gây hại cho môi trường, tuân thủ các hướng dẫn về tiêu dùng bền vững và phải chịu trách nhiệm nếu cung cấp thông tin giao dịch sai lệch.

3. Thiết lập 'hàng rào' nghiêm cấm các hành vi gian dối

Để ngăn chặn các chiêu trò trục lợi, Điều 10 đã liệt kê chi tiết các hành vi bị nghiêm cấm. Cụ thể:

"Ép buộc người tiêu dùng thanh toán cho sản phẩm, dịch vụ chưa thỏa thuận; không đền bù hoặc trả lại tiền do nhầm lẫn của bên bán; đánh tráo, gian lận hàng hóa khi giao hàng; hoặc sử dụng hình ảnh người có ảnh hưởng để quảng cáo mà không thông báo trước... đều là những hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng."

Ngoài ra, các hoạt động bán hàng đa cấp biến tướng, không dựa trên việc mua bán hàng hóa thực tế cũng bị siết chặt quản lý nhằm bảo vệ tối đa tài sản của người dân.

4. Cơ chế bồi thường thiệt hại: Công bằng và minh bạch hơn

Luật mới quy định rõ ràng hơn về trách nhiệm bồi thường. Ngay cả khi không biết hoặc không có lỗi, tổ chức, cá nhân kinh doanh vẫn phải bồi thường nếu sản phẩm có khuyết tật gây thiệt hại đến tính mạng, sức khỏe hay tài sản của người tiêu dùng. Các đối tượng liên đới bao gồm từ nhà sản xuất, nhà nhập khẩu cho đến bên trung gian thương mại theo quy định tại Luật Thương mại 2005.

5. Lần đầu tiên luật hóa các giao dịch từ xa

Trong thời đại thương mại điện tử bùng nổ, việc bổ sung quy định về giao dịch từ xa là một bước đi tất yếu. Người bán phải cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin về sản phẩm, giá cả, phương thức thanh toán và quy trình đổi trả. Điều này giúp người tiêu dùng yên tâm hơn khi thực hiện các giao dịch trên không gian mạng.

6. Siết chặt quy trình thương lượng và hòa giải

Luật cũng quy định rõ các trường hợp không được phép thương lượng hoặc hòa giải, đặc biệt là khi hành vi vi phạm gây thiệt hại đến lợi ích công cộng hoặc lợi ích của nhiều người tiêu dùng. Điều này đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và ngăn chặn việc 'dùng tiền để lấp liếm' các sai phạm có hệ thống.

Lời khuyên từ chuyên gia: Để bảo vệ mình, người tiêu dùng nên ưu tiên mua sắm tại các đơn vị uy tín, luôn yêu cầu hóa đơn, chứng từ và không ngần ngại phản ánh đến các cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu vi phạm. Sự hiểu biết về pháp luật chính là vũ khí sắc bén nhất của mỗi 'Thượng đế' hiện nay.