Trong hệ thống tư pháp, hoạt động thi hành án dân sự giữ vai trò đặc biệt quan trọng nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân. Nhằm nâng cao tinh thần trách nhiệm, xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính, chuyên nghiệp, Bộ Tư pháp đã ban hành Quy tắc ứng xử của Chấp hành viên, Thẩm tra viên và Thư ký thi hành án dân sự ban hành kèm theo Quyết định 1810/QĐ-BTP. Đây được xem là bộ chuẩn mực đạo đức công vụ có tính siết chặt kỷ luật sâu rộng, tác động không chỉ trong giờ làm việc mà còn mở rộng đến sinh hoạt cá nhân, quan hệ gia đình và ứng xử ngoài xã hội.

Trách nhiệm nêu gương và nghĩa vụ chấp hành quy chế tại nơi cư trú

Không giống như các ngành nghề thông thường, công chức làm công tác thi hành án dân sự mang trên mình trọng trách thực thi pháp luật đối với các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án. Vì vậy, uy tín và hình ảnh cá nhân của người cán bộ gắn liền với uy tín của cả hệ thống cơ quan thi hành án.

Theo quy định tại điểm a, điểm b và điểm c khoản 9 Điều 5 Quy tắc ứng xử ban hành kèm Quyết định 1810/QĐ-BTP, Chấp hành viên, Thẩm tra viên và Thư ký thi hành án dân sự phải nghiêm túc thực hiện các nghĩa vụ công dân tại địa phương nơi cư trú. Cụ thể:

"a) Thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, tham gia sinh hoạt, chấp hành đầy đủ nghĩa vụ tại nơi cư trú và chịu sự giám sát của tổ chức đảng, nhân dân;
b) Tích cực tuyên truyền, phổ biến pháp luật; vận động người thân trong gia đình chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; phối hợp phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, hành vi vi phạm pháp luật và tệ nạn xã hội;
c) Nêu gương về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống; thực hiện nghĩa vụ công dân và xây dựng gia đình văn hóa, lànhmath, hòa thuận, tiến bộ, hạnh phúc."

Việc gắn trách nhiệm công vụ với đời sống tại nơi cư trú giúp đảm bảo cán bộ luôn giữ vững phẩm chất chính trị, không có lối sống tách biệt hoặc vi phạm thuần phong mỹ tục ở địa phương.

Nghiêm cấm tiệc tùng xa hoa và triệt tiêu nguy cơ lợi dụng danh nghĩa vụ lợi

Một trong những điểm đột phá và nhận được sự quan tâm lớn của dư luận tại Quy tắc ứng xử này chính là các quy định trực diện nhằm phòng, chống tham nhũng, tiêu cực xuất phát từ các mối quan hệ thân tộc và việc riêng của cán bộ.

Theo điểm d và điểm đ khoản 9 Điều 5 Quy tắc ban hành kèm Quyết định 1810/QĐ-BTP, người làm công tác thi hành án dân sự bị cấm tuyệt đối đối với hai nhóm hành vi sau:

• Cấm tổ chức việc riêng xa hoa, lãng phí: Không được tổ chức tiệc cưới, ăn hỏi, đám ma, mừng thọ, sinh nhật, tân gia và các công việc khác xa hoa, lãng phí hoặc nhằm mục đích vụ lợi.
• Cấm để người thân mượn danh nghĩa vụ lợi: Không được để bố, mẹ, vợ hoặc chồng, con, anh, chị, em ruột lợi dụng danh nghĩa của bản thân để vụ lợi cho gia đình và bản thân.

Thực tế cho thấy, không ít trường hợp cán bộ thi hành án bị tác động bởi các mối quan hệ người thân trong gia đình, dẫn đến việc thiếu khách quan trong quá trình kê biên, xử lý tài sản hoặc cố tình kéo dài thời gian thi hành án. Quy định cấm người thân "mượn danh" chính là lá chắn pháp lý giúp Chấp hành viên giữ vững sự độc lập, vô tư khi thi hành công vụ.

Chuẩn mực ứng xử nơi công cộng và chế tài xử lý nghiêm minh

Bên cạnh đời sống gia đình, quy tắc ứng xử nơi công cộng cũng được quy định cụ thể nhằm bảo vệ hình ảnh công chức thi hành án dân sự trong mắt quần chúng nhân dân. Theo khoản 10 Điều 5 Quy tắc ban hành kèm Quyết định 1810/QĐ-BTP:

"Tại nơi công cộng, Chấp hành viên, Thẩm tra viên, Thư ký thi hành án phải gương mẫu chấp hành nội quy, quy tắc, chuẩn mực đạo đức và thuần phong mỹ tục; không có lời nói, cử chỉ, hành động gây bức xúc trong dư luận hoặc ảnh hưởng đến hình ảnh công chức Hệ thống Thi hành án dân sự."

Gắn kết quả thực hiện với đánh giá, xếp loại công chức hằng năm

Để đảm bảo các quy tắc ứng xử này không dừng lại ở mức tuyên truyền hình thức, Bộ Tư pháp đã quy định rõ ràng về cơ chế giám sát và xử lý vi phạm. Theo Điều 7 của Quy tắc ban hành kèm Quyết định 1810/QĐ-BTP, việc thực hiện quy tắc ứng xử được xác định là một trong những căn cứ quan trọng để đánh giá, xếp loại chất lượng công chức hằng năm.

Trường hợp Chấp hành viên, Thẩm tra viên hoặc Thư ký thi hành án vi phạm các quy định nêu trên, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, sẽ phải chịu các hình thức xử lý bao gồm: nhắc nhở, phê bình, kiểm điểm công khai hoặc bị xử lý kỷ luật theo đúng quy định của pháp luật hành chính và các quy định nội bộ của Hệ thống Thi hành án dân sự.

Việc chuẩn hóa và siết chặt kỷ luật đạo đức công vụ theo Quyết định 1810/QĐ-BTP thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của ngành Tư pháp trong việc xây dựng đội ngũ công chức Thi hành án dân sự trong sạch, vững mạnh, xứng đáng với niềm tin của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.