Trong xã hội hiện đại, quyền sống của con người, đặc biệt là quyền trẻ em, luôn được pháp luật bảo vệ một cách nghiêm ngặt nhất. Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại những câu chuyện đau lòng khi những sinh linh bé bỏng vừa chào đời đã bị chính người mẹ ruột vứt bỏ. Đứng dưới góc độ pháp lý, hành vi này không chỉ bị xã hội lên án gay gắt mà còn phải chịu những chế tài nghiêm khắc từ pháp luật, từ xử phạt hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự.

Xử phạt hành chính đối với hành vi bỏ rơi con đẻ

Trong trường hợp hành vi vứt bỏ con mới đẻ chưa gây ra hậu quả nghiêm trọng (đứa trẻ vẫn được cứu sống và sức khỏe không bị ảnh hưởng quá nặng nề), người mẹ có thể bị xử phạt vi phạm hành chính. Theo quy định tại Điều 22 Nghị định 144/2013/NĐ-CP, mức phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng sẽ được áp dụng đối với các hành vi sau:

• Bỏ hoặc không chăm sóc, nuôi dưỡng con sau khi sinh;
• Cha, mẹ, người giám hộ không thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng, cắt đứt quan hệ tình cảm và vật chất với trẻ em, trừ trường hợp cho trẻ em làm con nuôi hoặc bị buộc phải cách ly trẻ em theo quy định của pháp luật;
• Cha, mẹ, người giám hộ cố ý bỏ rơi trẻ em ở nơi công cộng, bỏ mặc hoặc ép buộc trẻ em không sống cùng gia đình, bỏ mặc trẻ em tự sinh sống, không quan tâm chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ em để trẻ em rơi vào hoàn cảnh đặc biệt.

Bên cạnh việc phạt tiền, người vi phạm còn phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc thực hiện nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em theo quy định của pháp luật.

Truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ

Khi hành vi vứt bỏ con dẫn đến hậu quả đau lòng là đứa trẻ tử vong, hoặc người mẹ có hành vi tước đoạt mạng sống của con ngay sau khi sinh, pháp luật hình sự sẽ can thiệp. Tại Điều 124 Bộ luật Hình sự 2015 quy định về Tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ như sau:

1. Người mẹ nào do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt mà giết con do mình đẻ ra trong 07 ngày tuổi, thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

2. Người mẹ nào do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt mà vứt bỏ con do mình đẻ ra trong 07 ngày tuổi dẫn đến hậu quả đứa trẻ chết, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc bị phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

Để cấu thành tội danh này, cần lưu ý các yếu tố đặc thù:

• Chủ thể đặc biệt: Chỉ có thể là người mẹ đẻ của đứa trẻ.
• Thời điểm: Đứa trẻ phải trong độ tuổi từ khi mới sinh ra đến 07 ngày tuổi.
• Nguyên nhân: Do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu (ví dụ: trọng nam khinh nữ, sợ hãi định kiến xã hội về việc có con ngoài giá thú) hoặc trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt (ví dụ: bị bệnh tâm lý sau sinh, hoàn cảnh kinh tế quá quẫn bách không thể nuôi con).

Ranh giới mong manh giữa Tội giết con mới đẻ và Tội giết người

Một vấn đề pháp lý quan trọng cần được làm rõ là nếu người mẹ vứt bỏ hoặc giết con mình mà không thuộc trường hợp bị ảnh hưởng bởi tư tưởng lạc hậu hay hoàn cảnh khách quan đặc biệt, thì hành vi đó sẽ bị truy cứu về tội danh nặng hơn rất nhiều.

Cụ thể, nếu người mẹ hoàn toàn nhận thức được hành vi của mình, không có các yếu tố giảm nhẹ đặc thù nêu trên mà vẫn cố ý tước đoạt mạng sống của con, người mẹ có thể bị khởi tố về Tội giết người theo quy định tại Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015. Với tình tiết định khung là giết người dưới 16 tuổi, khung hình phạt có thể lên đến tù chung thân hoặc tử hình.

Sự phân biệt giữa hai tội danh này dựa trên việc đánh giá kỹ lưỡng động cơ, mục đích và trạng thái tâm lý của người mẹ tại thời điểm thực hiện hành vi. Đây là một quá trình tố tụng phức tạp, đòi hỏi sự tham gia của các cơ quan giám định tâm thần và điều tra chuyên sâu.

Lời kết và góc nhìn nhân văn

Việc mẹ vứt bỏ con mới đẻ là một bi kịch xã hội. Dù pháp luật có những quy định mang tính nhân đạo đối với người mẹ trong những hoàn cảnh đặc biệt, nhưng không vì thế mà hành vi xâm phạm quyền sống của trẻ em được xem nhẹ. Mỗi đứa trẻ sinh ra đều có quyền được sống, được chăm sóc và bảo vệ bởi gia đình và xã hội.

Để giảm thiểu những vụ việc đau lòng này, bên cạnh việc thực thi nghiêm minh các quy định của Bộ luật Hình sự 2015, cần có sự chung tay của cộng đồng trong việc giáo dục giới tính, hỗ trợ tâm lý cho phụ nữ sau sinh và xóa bỏ những định kiến lạc hậu, tạo điều kiện để mọi đứa trẻ đều được chào đời trong tình yêu thương.