Trong bối cảnh các vụ án hành chính liên quan đến đất đai ngày càng phức tạp, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã ban hành Hướng dẫn số 22/HD-VKSTC (tháng 6/2020) nhằm lưu ý các Kiểm sát viên về những sai phạm phổ biến của cơ quan quản lý nhà nước. Việc nhận diện đúng các sai phạm này không chỉ giúp đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính mà còn là cơ sở để người dân thực hiện quyền khiếu nại, khởi kiện bảo vệ quyền lợi.

Chuyên gia pháp lý kiểm tra thực địa khu vực đất bị thu hồi (ảnh minh họa)

1. Không thông báo thu hồi đất đúng thời hạn quy định

Đây là sai phạm phổ biến nhất ảnh hưởng trực tiếp đến quyền chủ động của người dân. Theo quy định tại Điều 67 Luật Đất đai 2013, trước khi có quyết định thu hồi đất, cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải thông báo cho người có đất bị thu hồi biết ít nhất là 90 ngày đối với đất nông nghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp.

"Trước khi có quyết định thu hồi đất, chậm nhất là 90 ngày đối với đất nông nghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp, cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải thông báo thu hồi đất cho người có đất bị thu hồi biết. Nội dung thông báo thu hồi đất bao gồm kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm."

Việc thiếu thông báo hoặc thông báo sát ngày thu hồi khiến người dân không kịp sắp xếp sản xuất, đời sống, gây ra những thiệt hại không đáng có.

2. Thiếu minh bạch trong công khai phương án bồi thường, tái định cư

Trình tự, thủ tục thu hồi đất tại Điều 69 Luật Đất đai 2013 yêu cầu Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền phải tổ chức lấy ý kiến về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo hình thức họp trực tiếp với người dân trong khu vực có đất thu hồi.

Buổi họp dân công khai phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại địa phương (ảnh minh họa)

Nhiều vụ án hành chính cho thấy chính quyền địa phương đã bỏ qua bước này hoặc thực hiện mang tính hình thức, không niêm yết công khai phương án tại trụ sở UBND xã hoặc địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư. Điều này dẫn đến việc người dân không nắm rõ quyền lợi, dẫn đến bức xúc và khiếu kiện kéo dài.

3. Thu hồi đất không đúng đối tượng và quy hoạch

Việc thu hồi đất phải dựa trên căn cứ về quy hoạch sử dụng đất, kế hoạch sử dụng đất hàng năm của cấp huyện đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt. Tuy nhiên, thực tế ghi nhận nhiều trường hợp thu hồi đất vượt quá diện tích cần thiết cho dự án hoặc thu hồi đất của những đối tượng không thuộc diện phải giải tỏa.

Sai phạm này thường xuất phát từ việc thẩm định hồ sơ thiếu kỹ lưỡng, dẫn đến việc ban hành quyết định thu hồi đất trái pháp luật, xâm phạm nghiêm trọng đến quyền sử dụng đất hợp pháp của công dân.

4. Sai lệch hồ sơ và vị trí đất trên thực địa

Việc xác định sai loại đất (ví dụ: đất ở thành đất nông nghiệp) hoặc sai vị trí đất (vị trí 1 thành vị trí 4) ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị bồi thường. Đây là khâu dễ xảy ra tiêu cực hoặc sai sót kỹ thuật trong quá trình đo đạc, kiểm đếm.

Viện Kiểm sát lưu ý cần đối chiếu kỹ hồ sơ địa chính với hiện trạng thực tế. Nếu có sự sai lệch, quyết định bồi thường sẽ không đảm bảo tính công bằng, gây thiệt hại về tài chính cho người dân bị thu hồi đất.

Lời khuyên pháp lý

Khi nhận được quyết định thu hồi đất, người dân cần chủ động kiểm tra các mốc thời gian thông báo, yêu cầu cung cấp phương án bồi thường chi tiết và đối chiếu với các quy định của Luật Đất đai 2013. Trong trường hợp phát hiện sai phạm, cần thực hiện quyền khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính kịp thời để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.