Chỉ còn chưa đầy một tháng nữa, Luật Cư trú 2020 sẽ chính thức đi vào cuộc sống (từ ngày 01/7/2021). Đây được coi là một cuộc cách mạng trong quản lý dân cư tại Việt Nam, khi phương thức quản lý bằng sổ hộ khẩu giấy dần được thay thế bằng công nghệ số. Đặc biệt, đối với hàng triệu người dân đang sinh sống và làm việc tại các đô thị lớn như Hà Nội hay TP.HCM, việc bãi bỏ các điều kiện riêng biệt khi đăng ký thường trú là một tin vui lớn, mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho công tác quản lý đô thị.

"Cởi trói" điều kiện nhập khẩu tại các siêu đô thị

Trước đây, theo quy định tại Luật cư trú sửa đổi năm 2013 (kế thừa từ Luật Cư trú 2006), để có được tấm hộ khẩu tại các thành phố trực thuộc trung ương, người dân phải đáp ứng những điều kiện rất khắt khe về thời gian tạm trú. Cụ thể:

• Phải có thời gian tạm trú liên tục tại thành phố đó từ 01 năm trở lên nếu nhập khẩu vào huyện, thị xã.
• Phải có thời gian tạm trú liên tục từ 02 năm trở lên nếu muốn nhập khẩu vào các quận nội thành.

Riêng đối với Thủ đô Hà Nội, quy định còn ngặt nghèo hơn khi Luật Thủ đô 2012 yêu cầu công dân phải tạm trú liên tục tại nội thành từ 03 năm trở lên mới đủ điều kiện đăng ký thường trú.

Tuy nhiên, kể từ ngày 01/7/2021, tất cả những rào cản về thời gian tạm trú này sẽ chính thức bị xóa bỏ. Luật Cư trú 2020 đã thống nhất điều kiện đăng ký thường trú trên phạm vi cả nước, không còn sự phân biệt giữa thành phố trực thuộc trung ương và các tỉnh thành khác. Điều này đồng nghĩa với việc Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng và Cần Thơ sẽ áp dụng chung một tiêu chuẩn nhập khẩu như mọi địa phương khác.

Điều 20. Điều kiện đăng ký thường trú 1. Công dân có chỗ ở hợp pháp thuộc quyền sở hữu của mình thì được đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp đó. 2. Công dân được đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp không thuộc quyền sở hữu của mình khi được chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp đó đồng ý trong các trường hợp sau đây: ...

Những "đặc quyền" khi chính thức trở thành công dân thành phố

Việc đơn giản hóa điều kiện nhập hộ khẩu mang lại những lợi ích sát sườn cho người dân ngoại tỉnh đang bám trụ tại các đô thị:

Thứ nhất, thuận tiện trong các thủ tục hành chính: Khi có hộ khẩu thường trú, người dân có thể thực hiện các thủ tục như làm căn cước công dân, khai sinh, khai tử, đăng ký kết hôn hay làm lý lịch tư pháp ngay tại nơi mình đang sinh sống mà không phải tốn thời gian, chi phí đi lại về quê quán.

Thứ hai, tiếp cận giáo dục và y tế công lập: Đây là vấn đề được quan tâm nhất. Có hộ khẩu giúp con em người lao động dễ dàng xin học tại các trường công lập đúng tuyến, giảm bớt gánh nặng tài chính so với việc phải học trường tư thục đắt đỏ. Đồng thời, việc tham gia bảo hiểm y tế hộ gia đình và hưởng các chính sách an sinh xã hội tại địa phương cũng trở nên thuận lợi hơn.

Thứ third, hưởng giá dịch vụ thiết yếu: Người có hộ khẩu thường trú thường dễ dàng hơn trong việc đăng ký định mức sử dụng điện, nước sinh hoạt, giúp tiết kiệm một khoản chi phí đáng kể hàng tháng so với việc phải dùng chung hoặc dùng theo giá kinh doanh của chủ nhà trọ.

Thách thức về hạ tầng và bài toán quản lý đô thị

Bên cạnh những lợi ích rõ rệt cho người dân, việc nới lỏng điều kiện nhập khẩu cũng đặt ra những áp lực cực lớn lên hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội của các thành phố lớn. Khi số lượng người có hộ khẩu tăng đột biến, các dịch vụ công như trường học, bệnh viện vốn đã quá tải nay sẽ càng chịu sức ép nặng nề hơn.

Nhiều chuyên gia lo ngại rằng, nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về quy hoạch, việc gia tăng dân số cơ học quá nhanh sẽ dẫn đến tình trạng ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường và mất cân bằng trong phân bổ nguồn lực xã hội. Tuy nhiên, cũng có ý kiến phản biện rằng việc siết chặt hộ khẩu thực chất chỉ hạn chế được quyền đăng ký thường trú chứ không ngăn được dòng người nhập cư. Do đó, thay vì dùng rào cản hành chính, Nhà nước nên tập trung vào việc quy hoạch các đô thị vệ tinh và nâng cao chất lượng dịch vụ công tại các địa phương khác để giảm sức hút của các siêu đô thị.

Tóm lại, từ ngày 01/7/2021, cánh cửa nhập khẩu vào các thành phố lớn đã rộng mở hơn bao giờ hết. Đây là bước đi tất yếu trong tiến trình cải cách hành chính, đảm bảo quyền tự do cư trú của công dân theo Hiến pháp. Người dân cần chủ động tìm hiểu các quy định mới để thực hiện quyền lợi chính đáng của mình ngay khi luật có hiệu lực.

Nếu quý độc giả còn thắc mắc về các thủ tục cư trú mới, vui lòng liên hệ tổng đài hỗ trợ pháp luật để được tư vấn chi tiết.