Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8710-5:2023 về Bệnh thuỷ sản - Quy trình chẩn đoán - Phần 5: Hội chứng Taura ở tôm quy định quy trình kỹ thuật chuẩn hóa nhằm phát hiện và chẩn đoán chính xác tác nhân gây hội chứng Taura (Taura Syndrome Virus - TSV) trên tôm nuôi tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các loại tôm nuôi thuộc giống Penaeus, đặc biệt là tôm chân trắng (Penaeus vannamei) và tôm sú (Penaeus monodon). Đối tượng áp dụng bao gồm các phòng thử nghiệm, cơ quan kiểm dịch động vật thủy sản, các cơ sở sản xuất giống, cơ sở nuôi thương phẩm và các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động xét nghiệm, chẩn đoán bệnh thủy sản.

Nội dung cốt lõi của quy trình chẩn đoán theo TCVN 8710-5:2023

- Thiết bị, dụng cụ, hóa chất và thuốc thử

• Yêu cầu bắt buộc về trang thiết bị chuyên dụng bao gồm máy nhân gen PCR, máy Real-time PCR, máy ly tâm tốc độ cao, tủ an toàn sinh học cấp 2, kính hiển vi quang học và hệ thống điện di, đọc gel.
• Các loại hóa chất, thuốc thử chuyên dụng phục vụ cho quá trình tách chiết RNA của vi rút TSV, thực hiện phản ứng RT-PCR, Real-time RT-PCR và các hóa chất nhuộm màu tiêu bản mô bệnh học.

- Phương pháp chẩn đoán lâm sàng (Dấu hiệu bệnh lý)

• Giai đoạn cấp tính: Tôm thường có biểu hiện lờ đờ, vỏ mềm, ruột rỗng, cơ thể và các chân bơi, đuôi chuyển sang màu đỏ nhạt hoặc hồng. Tỷ lệ chết trong giai đoạn này rất cao, có thể lên đến 90% trong vòng vài ngày đến vài tuần.
• Giai đoạn chuyển tiếp: Trên thân tôm xuất hiện các đốm đen, sẫm màu rải rác do quá trình tự phục hồi và hoạt động của hệ miễn dịch tạo hắc tố (melanization) tại các vùng mô bị tổn thương.
• Giai đoạn mãn tính: Tôm sống sót sau dịch bệnh không còn biểu hiện triệu chứng lâm sàng nhưng vẫn mang mầm bệnh ẩn số và có khả năng truyền bệnh cho các quần đàn khác trong môi trường nuôi.

- Phương pháp lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển mẫu bệnh phẩm

• Hướng dẫn chi tiết cách thu mẫu tôm nghi nhiễm bệnh ở các giai đoạn phát triển khác nhau (tôm giống, tôm thương phẩm).
• Quy định kỹ thuật bảo quản mẫu trong cồn 95% hoặc bảo quản lạnh sâu (trong nitơ lỏng hoặc tủ âm sâu), đảm bảo mẫu không bị phân hủy cấu trúc RNA của vi rút trước khi tiến hành xét nghiệm.
• Quy trình đóng gói, dán nhãn và vận chuyển mẫu bệnh phẩm an toàn sinh học về phòng thí nghiệm trong thời gian ngắn nhất để đảm bảo độ chính xác của kết quả.

- Phương pháp chẩn đoán trong phòng thí nghiệm

• Phương pháp RT-PCR (Reverse Transcription Polymerase Chain Reaction): Sử dụng cặp mồi đặc hiệu để khuếch đại đoạn gen mục tiêu của vi rút TSV, sau đó tiến hành điện di để xác định sự hiện diện của vạch sản phẩm PCR có kích thước tương ứng theo tiêu chuẩn.
• Phương pháp Real-time RT-PCR: Sử dụng mẫu dò (probe) đặc hiệu để phát hiện trực tiếp sự có mặt của vi rút TSV với độ nhạy, độ đặc hiệu cao và thời gian thực hiện nhanh chóng hơn.
• Phương pháp chẩn đoán mô bệnh học: Thực hiện cắt lát và nhuộm tiêu bản mô của tôm bệnh để quan sát các tổn thương đặc trưng dưới kính hiển vi quang học, đặc biệt là hiện tượng hoại tử tế bào biểu bì dưới vỏ ở vùng đuôi, chân bơi và các cơ quan phụ trợ.

- Đánh giá và kết luận kết quả chẩn đoán

• Tôm được kết luận nhiễm hội chứng Taura khi có các triệu chứng lâm sàng điển hình kết hợp với kết quả dương tính từ một trong các phương pháp sinh học phân tử (RT-PCR hoặc Real-time RT-PCR).
• Trường hợp tôm không có biểu hiện lâm sàng nhưng kết quả kiểm tra bằng phương pháp sinh học phân tử dương tính, tôm vẫn được xác định là mang mầm bệnh ẩn số (nhiễm bệnh mãn tính) và cần có biện pháp xử lý phù hợp để tránh lây lan.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8710-5:2023 có hiệu lực kể từ ngày ban hành, thay thế hoặc cập nhật các hướng dẫn chẩn đoán trước đây đối với hội chứng Taura ở tôm, nhằm đồng bộ hóa quy trình xét nghiệm bệnh thủy sản trên phạm vi cả nước.