Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8710-7:2019 về Bệnh thủy sản - Quy trình chẩn đoán - Phần 7: Bệnh xuất huyết mùa xuân ở cá chép do Tổng cục Thủy sản biên soạn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định và Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này ban hành quy trình kỹ thuật thống nhất trên phạm vi cả nước nhằm phát hiện và chẩn đoán chính xác, kịp thời tác nhân gây bệnh xuất huyết mùa xuân ở cá chép.

- Phạm vi áp dụng và đối tượng chẩn đoán

• Tiêu chuẩn này quy định chi tiết quy trình chẩn đoán bệnh xuất huyết mùa xuân ở cá chép (Spring Viraemia of Carp - SVC) bằng các phương pháp kiểm tra lâm sàng, quan sát bệnh tích và áp dụng các kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại.
• Đối tượng áp dụng bao gồm các loài cá thuộc họ cá chép (Cyprinidae) mẫn cảm với bệnh như cá chép (Cyprinus carpio), cá diếc (Carassius carassius), cá trắm cỏ (Ctenopharyngodon idella), cá mè hoa (Aristichthys nobilis), cá mè trắng (Hypophthalmichthys molitrix) và các loài cá cảnh thuộc họ này (như cá chép koi).
• Tiêu chuẩn hướng dẫn áp dụng đối với các cơ quan quản lý dịch bệnh động vật thủy sản, các phòng thử nghiệm, chẩn đoán thú y và các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động nuôi trồng, kiểm dịch, kiểm soát dịch bệnh thủy sản.

- Tài liệu viện dẫn và thuật ngữ chuyên ngành

• Tiêu chuẩn viện dẫn các quy định hiện hành về phương pháp lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển mẫu bệnh phẩm thủy sản nhằm đảm bảo tính nguyên vẹn và chất lượng của mẫu thử trước khi đưa vào phòng thí nghiệm.
• Bệnh xuất huyết mùa xuân ở cá chép (SVC) được định nghĩa là bệnh truyền nhiễm cấp tính do Spring viraemia of carp virus (SVCV) - một loài virus thuộc họ Rhabdoviridae, chi Sprivivirus gây ra. Bệnh thường bùng phát mạnh mẽ và gây tỷ lệ chết cao vào mùa xuân hoặc giai đoạn chuyển mùa khi nhiệt độ nước dao động trong khoảng từ 10 độ C đến 17 độ C.

- Thuốc thử, hóa chất và vật liệu tiêu hao yêu cầu

• Các bộ kít hoặc hóa chất chuyên dụng dùng cho quá trình tách chiết RNA của virus SVCV từ các mẫu mô đích của cá (như gan, tỳ tạng, thận, mang).
• Cặp mồi đặc hiệu (primers) được thiết kế riêng biệt phục vụ cho phản ứng RT-PCR (Reverse Transcription Polymerase Chain Reaction) hoặc Real-time RT-PCR nhằm khuếch đại chính xác đoạn gen mục tiêu của virus SVCV.
• Các enzyme phiên mã ngược (Reverse Transcriptase), Taq DNA polymerase, dung dịch đệm phản ứng (buffer), dNTPs mix và nước không có nuclease (nuclease-free water).
• Hóa chất chạy điện di bao gồm agarose, dung dịch đệm TAE hoặc TBE, chất nhuộm DNA an toàn và thang chuẩn DNA (DNA marker) để so sánh kích thước vạch sản phẩm.
• Môi trường nuôi cấy tế bào và các dòng tế bào mẫn cảm (như EPC hoặc FHM) phục vụ cho công tác phân lập virus trong các trường hợp nghiên cứu chuyên sâu hoặc xác minh lại kết quả.

- Thiết bị và dụng cụ phục vụ chẩn đoán

• Hệ thống máy nhân gen PCR hoặc máy Real-time PCR có độ nhạy và độ chính xác cao để thực hiện chu trình nhiệt khuếch đại vật chất di truyền của virus.
• Tủ an toàn sinh học cấp II nhằm bảo vệ kỹ thuật viên xét nghiệm, ngăn ngừa sự lây lan của mầm bệnh ra môi trường và tránh hiện tượng nhiễm chéo giữa các mẫu phẩm.
• Máy ly tâm lạnh tốc độ cao chuyên dụng cho việc xử lý đồng nhất mẫu mô và tách chiết RNA.
• Hệ thống điện di và máy chụp ảnh gel chuyên dụng để phát hiện và ghi lại kết quả vạch sản phẩm PCR.
• Kính hiển vi quang học và kính hiển vi ngược dùng để quan sát các biến đổi bệnh tích tế bào (CPE) khi thực hiện phương pháp phân lập virus trên môi trường tế bào.
• Các dụng cụ bổ trợ vô trùng bao gồm micropipette các dải thể tích, đầu côn có màng lọc kháng sol khí, ống nghiệm không chứa nuclease, panh, kéo phẫu thuật và khay mổ cá.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8710-7:2019 có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành, là căn cứ kỹ thuật pháp lý quan trọng để các phòng thử nghiệm đạt chuẩn ISO/IEC 17025 xây dựng quy trình vận hành tiêu chuẩn (SOP) trong chẩn đoán bệnh xuất huyết mùa xuân ở cá chép tại Việt Nam.