Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư 14/2026/TT-BNNMT quy định chi tiết việc thực hiện các nội dung tiêu chí, điều kiện thuộc Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030. Trong đó, các tiêu chuẩn về công tác quản lý, phân loại, thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại khu vực nông thôn được siết chặt với những mục tiêu cụ thể nhằm chuyển đổi mô hình bảo vệ môi trường nông thôn theo hướng bền vững.

Tiêu chí thu gom, phân loại và xử lý chất thải sinh hoạt đối với xã nông thôn mới

Theo quy định tại khoản 13 Điều 1 Điều 1 Thông tư 14/2026/TT-BNNMT, tiêu chí 8.1 trong Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới yêu cầu:

Hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn trên địa bàn xã phải bảo đảm đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật về bảo vệ môi trường theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường 2020. Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn xã được phân loại, thu gom và xử lý tập trung hoặc tại chỗ phải đạt tối thiểu từ 80% trở lên. Đồng thời, tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt xử lý bằng phương pháp chôn lấp trực tiếp không được vượt quá 50% tổng lượng chất thải phát sinh.

Định hướng này đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát tình trạng ô nhiễm môi trường nông thôn, khắc phục triệt để tình trạng vứt rác thải bừa bãi tại các tuyến đường, kênh rạch, đồng ruộng. Việc đặt mốc trần chôn lấp trực tiếp dưới 50% buộc các địa phương phải thúc đẩy ứng dụng công nghệ tái chế, ủ phân compost từ chất thải hữu cơ, hoặc sử dụng các công nghệ đốt rác phát điện hiện đại thay vì hình thức chôn lấp truyền thống dễ gây ô nhiễm nguồn nước ngầm và đất.

Yêu cầu kỹ thuật đối với hệ thống thu gom và xử lý chất thải rắn nông thôn

Để bảo đảm đạt chuẩn tiêu chí 8.1, địa phương không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng các chỉ số về tỷ lệ phần trăm thu gom mà còn phải hoàn thiện đồng bộ cơ sở hạ tầng bảo vệ môi trường theo quy định tại Điều 29 Thông tư 14/2026/TT-BNNMT. Cụ thể, hệ thống hạ tầng quản lý chất thải rắn trên địa bàn xã phải bao gồm:

• Hạ tầng kỹ thuật bảo vệ môi trường: Đạt các quy chuẩn về công trình thu gom, lưu giữ, vận chuyển, trạm xử lý chất thải, mạng lưới quan trắc môi trường và các công trình phụ trợ bảo vệ môi trường khác;
• Tổ chức bộ máy và trang thiết bị thu gom: Thành lập các tổ, đội, hợp tác xã hoặc doanh nghiệp dịch vụ môi trường chuyên trách; trang bị đầy đủ phương tiện, thiết bị thu gom, vận chuyển chuyên dụng phù hợp với đặc thù giao thông nông thôn;
• Điểm tập kết và khu xử lý: Bố trí hợp lý các điểm tập kết, trạm trung chuyển chất thải rắn bảo đảm không phát tán mùi hôi; quy hoạch bãi chôn lấp hợp vệ sinh hoặc khu xử lý chất thải rắn tập trung đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật môi trường;
• Quy chế vận hành và quản lý: Ban hành đầy đủ quy định quản lý chất thải rắn, quy chế hoạt động và chế tài giám sát vận hành hệ thống thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải trên địa bàn xã.

Trách nhiệm triển khai của Ủy ban nhân dân cấp xã và cộng đồng dân cư

Các quy định mới tại Thông tư 14/2026/TT-BNNMT đòi hỏi chính quyền cấp xã phải chủ động xây dựng phương án thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt phù hợp với quy hoạch địa phương. Đồng thời, công tác tuyên truyền, hướng dẫn người dân phân loại rác tại nguồn (tách biệt rác hữu cơ, rác tái chế và rác thải còn lại) cần được triển khai sâu rộng đến từng hộ gia đình.

Chính quyền các địa phương cũng cần huy động các nguồn lực xã hội hóa, khuyến khích các mô hình kinh tế tuần hoàn, ứng dụng công nghệ thân thiện với môi trường nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng môi trường sống nông thôn sáng - xanh - sạch - đẹp, đảm bảo phát triển bền vững trong giai đoạn 2026 - 2030.