Trong hệ thống giáo dục quốc dân, mạng lưới các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đóng vai trò quyết định trong việc cung ứng lực lượng lao động có tay nghề cao, đáp ứng nhanh chóng đòi hỏi của thị trường lao động hiện đại. Đặc biệt, theo khung pháp lý mới nhất ban hành kèm theo Thông tư 63/2026/TT-BGDĐT của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường trung cấp và cao đẳng được trao quyền tự chủ mạnh mẽ nhưng đồng thời cũng phải đáp ứng những tiêu chuẩn chất lượng chặt chẽ khi triển khai các hoạt động chuyên môn.

Vậy cụ thể, trường trung cấp và trường cao đẳng được phép tổ chức những hoạt động giáo dục nghề nghiệp nào? Những điều kiện, nguyên tắc ràng buộc mà các nhà trường bắt buộc phải tuân thủ ra sao? Hãy cùng phân tích chi tiết toàn bộ khung pháp lý điều chỉnh vấn đề này.

1. 05 Nhóm hoạt động giáo dục nghề nghiệp trường trung cấp, cao đẳng được phép tổ chức

Căn cứ quy định tại khoản 1 Điều 6 Điều lệ trường trung cấp, trường cao đẳng ban hành kèm Thông tư 63/2026/TT-BGDĐT, phạm vi hoạt động giáo dục nghề nghiệp trong trường trung cấp, trường cao đẳng bao gồm 05 nhóm hoạt động nòng cốt sau:

• Xây dựng, phát triển chương trình, giáo trình đào tạo: Chủ động thiết kế khung chương trình, biên soạn và thẩm định học liệu phù hợp với chuẩn đầu ra nghề nghiệp.
• Tuyển sinh và tổ chức đào tạo: Vận hành công tác tuyển sinh theo chỉ tiêu, tổ chức giảng dạy lý thuyết kết hợp kỹ năng thực hành nghề nghiệp chuyên sâu.
• Nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo: Thúc đẩy các đề tài nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ vào thực tiễn sản xuất.
• Bảo đảm và kiểm định chất lượng giáo dục: Vận hành hệ thống bảo đảm chất lượng nội bộ, định kỳ đăng ký kiểm định chất lượng cơ sở và chương trình đào tạo.
• Hợp tác và đầu tư trong giáo dục nghề nghiệp: Mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế, liên kết doanh nghiệp để tối ưu hóa nguồn lực đào tạo.

2. 04 Yêu cầu nền tảng khi triển khai hoạt động giáo dục nghề nghiệp

Để bảo đảm quyền lợi tối đa cho người học cũng như đáp ứng chuẩn đầu ra của xã hội, khoản 2 Điều 6 Điều lệ ban hành kèm Thông tư 63/2026/TT-BGDĐT xác định 04 nguyên tắc và yêu cầu bắt buộc mà mọi cơ sở đào tạo phải tuyệt đối tuân thủ:

Thứ nhất, tính phù hợp và bám sát thị trường: Toàn bộ hoạt động phải bám sát mục tiêu đào tạo của từng ngành nghề, từng bậc trình độ theo quy định pháp luật về giáo dục nghề nghiệp, đồng thời phản ánh đúng nhu cầu tuyển dụng thực tế của thị trường lao động.

Thứ hai, lấy người học làm trung tâm: Quy trình đào tạo không đơn thuần là truyền thụ lý thuyết một chiều mà phải hướng tới phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực thực hành tay nghề, kỷ luật lao động, văn hóa đạo đức nghề nghiệp và năng lực thích ứng với sự thay đổi của khoa học kỹ thuật để học tập suốt đời.

Thứ ba, điều kiện bảo đảm chất lượng vững chắc: Các hoạt động học tập, thực hành, bồi dưỡng, thực tập tại doanh nghiệp chỉ được triển khai khi đáp ứng đầy đủ điều kiện về đội ngũ nhà giáo theo tiêu chuẩn của Luật Giáo dục nghề nghiệp, cán bộ quản lý, phòng xưởng thực hành và trang thiết bị hiện đại.

Thứ tư, công bằng, minh bạch và an toàn: Nhà trường phải thực hiện đánh giá kết quả học tập công khai, khách quan; bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của người học, đồng thời bảo đảm an toàn vệ sinh lao động trong toàn bộ quá trình thực hành, thực tập.

3. Quy trình thực hiện chi tiết từng hoạt động giáo dục nghề nghiệp

3.1. Biên soạn, phát triển chương trình và giáo trình đào tạo

Căn cứ Điều 7 Điều lệ trường trung cấp, trường cao đẳng, các trường được trao quyền tự chủ xây dựng chương trình:

• Nhà trường tổ chức biên soạn hoặc lựa chọn, ban hành chương trình đào tạo dựa trên chuẩn chương trình đào tạo giáo dục nghề nghiệp do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.
• Giáo trình đào tạo phải cụ thể hóa kiến thức, kỹ năng của từng môn học, mô-đun, tích hợp phương pháp dạy học tương tác và ứng dụng công nghệ số.
• Thường xuyên rà soát, cập nhật nội dung giáo trình theo định kỳ để bắt kịp những biến chuyển công nghệ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
• Đối với các ngành nghề đặc thù thuộc lĩnh vực an ninh, quốc phòng, việc đào tạo phải tuân thủ nghiêm ngặt theo hướng dẫn riêng của Bộ Công an và Bộ Quốc phòng.

3.2. Tuyển sinh, tổ chức quản lý đào tạo và liên kết doanh nghiệp

Theo Điều 8 Điều lệ trường trung cấp, trường cao đẳng, quy định về phân tầng đào tạo và tự chủ tuyển sinh được quy định rất rành mạch:

• Phân định phạm vi đào tạo: Trường trung cấp được đào tạo chương trình giáo dục trung học nghề và trình độ trung cấp. Trong khi đó, trường cao đẳng được tổ chức đào tạo chương trình giáo dục trung học nghề, trình độ trung cấp và trình độ cao đẳng. Cả hai mô hình trường đều được phép đào tạo trình độ sơ cấp và đào tạo thường xuyên sau khi được cơ quan thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động giáo dục nghề nghiệp.
• Quyền tự chủ tuyển sinh: Cơ sở đào tạo được quyền tự xác định chỉ tiêu, phương thức xét tuyển đối với ngành nghề đã được cấp phép, trừ trường hợp đào tạo theo đơn đặt hàng của Nhà nước.
• Mô hình đào tạo kép và thực tập thực tế: Chú trọng liên thông linh hoạt, đẩy mạnh ký kết hợp tác đưa người học đi thực hành, thực tập có hưởng lương tại doanh nghiệp.
• Tích hợp văn hóa: Phối hợp tổ chức giảng dạy chương trình giáo dục thường xuyên cấp THPT theo Luật Giáo dục nhằm giúp học sinh tốt nghiệp vừa có bằng nghề vừa có bằng tốt nghiệp phổ thông.

3.3. Đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng và đổi mới sáng tạo kỹ thuật

Theo quy định tại Điều 9 Điều lệ trường trung cấp, trường cao đẳng, nhà trường không chỉ là nơi truyền đạt kỹ năng mà còn là trung tâm ươm mầm sáng tạo giải pháp công nghệ:

• Chủ động xây dựng kế hoạch nghiên cứu khoa học gắn liền với giải quyết các vấn đề kỹ thuật thực tiễn của doanh nghiệp và địa phương.
• Khuyến khích giảng viên và sinh viên nghiên cứu, cải tiến thiết bị dạy nghề tự làm, sáng tạo các mô hình thực hành phục vụ trực tiếp công tác đào tạo.
• Khai thác các dịch vụ khoa học công nghệ, thương mại hóa sáng chế và chuyển giao kỹ thuật nhằm tái đầu tư cơ sở vật chất cho nhà trường.

3.4. Bảo đảm chất lượng nội bộ và kiểm định độc lập

Kiểm định chất lượng là tấm hộ chiếu khẳng định uy tín và năng lực đào tạo của cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Nhà trường có trách nhiệm xây dựng phòng bảo đảm chất lượng, tự đánh giá định kỳ hàng năm và gửi hồ sơ kiểm định chất lượng cơ sở cũng như chương trình đào tạo tới các tổ chức kiểm định độc lập theo luật định.

3.5. Tăng cường hợp tác quốc tế và thu hút đầu tư

Các trường trung cấp, trường cao đẳng được quyền hợp tác đào tạo song bằng, công nhận tín chỉ quốc tế, trao đổi giảng viên và học viên với các cơ sở đào tạo nghề uy tín trên thế giới; đồng thời liên kết đầu tư mở rộng trang thiết bị máy móc công nghệ cao cùng các tập đoàn kinh tế.

4. Lời khuyên pháp lý cho cán bộ quản lý và người học

Đối với cán bộ quản lý nhà trường, việc nắm vững 05 nhóm hoạt động giáo dục nghề nghiệp và 04 yêu cầu nguyên tắc là cơ sở cốt lõi để xây dựng đề án mở ngành, kiểm định chất lượng và vận hành nhà trường theo đúng hành lang pháp lý, tránh rủi ro bị đình chỉ hoạt động tuyển sinh do không bảo đảm điều kiện.

Đối với người học và phụ huynh, việc hiểu rõ các quyền năng đào tạo, chương trình gắn kết thực hành doanh nghiệp và liên kết cấp chứng chỉ nghề giúp người học có cái nhìn chuẩn xác, tự tin lựa chọn các trường trung cấp, cao đẳng chất lượng cao làm bệ phóng vững chắc cho sự nghiệp tương lai.