Bước sang những năm đầu của thập niên 2000, sự phát triển nhanh chóng của mạng lưới viễn thông tại Việt Nam, đặc biệt là sự phổ biến của điện thoại cố định (điện thoại bàn) và sự xuất hiện ngày càng nhiều của điện thoại di động, đã mang lại sự tiện lợi vượt bậc cho đời sống nhân dân. Tuy nhiên, đi kèm với sự tiện ích đó là sự xuất hiện của các thủ đoạn lừa đảo công nghệ cao vô cùng tinh vi. Thời gian gần đây, nhiều hộ gia đình và cá nhân đã trở thành nạn nhân của các cuộc gọi mạo danh người thân hoặc cơ quan chức năng để lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Chiêu trò "nhận người thân" qua điện thoại bàn và di động diễn ra thế nào?

Một trong những thủ đoạn phổ biến nhất hiện nay là kẻ gian lợi dụng việc dò la thông tin gia đình từ trước, hoặc đơn giản là gọi điện ngẫu nhiên và dùng các câu hỏi gợi mở để nạn nhân tự tiết lộ tên tuổi người thân. Khi đã có được thông tin, kẻ lừa đảo sẽ chủ động xưng danh là con, cháu, hoặc họ hàng ở xa đang gặp nạn nguy kịch (như tai nạn giao thông, bị bắt giữ, hoặc cần tiền gấp để giải quyết công việc hệ trọng) và khẩn thiết yêu cầu gia đình gửi tiền ngay lập tức.

Đáng chú ý, đối với những người đã sử dụng điện thoại di động, kẻ gian có thể lợi dụng việc lấy trộm thiết bị hoặc giả mạo số điện thoại để thực hiện cuộc gọi. Khi màn hình điện thoại hiển thị đúng tên người thân đã lưu trong danh bạ, nạn nhân thường mất cảnh giác và hoàn toàn tin tưởng vào nội dung cuộc gọi mà không hề nghi ngờ.

Nhiều người dân hoang mang, lo lắng khi nhận được cuộc gọi báo tin dữ từ người lạ tự xưng là người thân (ảnh minh họa)

Giả danh nhân viên bưu điện báo nợ cước viễn thông "khủng"

Bên cạnh chiêu trò mạo danh người thân, một thủ đoạn khác cũng đang gây bức xúc trong dư luận là giả danh nhân viên bưu điện hoặc tổng đài viên báo nợ cước điện thoại. Kẻ gian sẽ gọi đến điện thoại bàn của các gia đình, thông báo họ đang nợ một khoản cước viễn thông lên tới hàng triệu đồng (một số tiền rất lớn vào thời điểm năm 2000).

Để tăng thêm phần nghiêm trọng, chúng sẽ đe dọa khóa đường truyền, khởi kiện ra tòa hoặc chuyển máy cho một kẻ tự xưng là cán bộ Công an, Viện kiểm sát để "làm việc". Kẻ giả danh cán bộ pháp luật này sẽ yêu cầu nạn nhân phải chuyển toàn bộ tiền tiết kiệm vào một tài khoản ngân hàng hoặc gửi qua đường bưu điện để phục vụ công tác điều tra, sau đó chiếm đoạt toàn bộ số tiền này.

Góc nhìn pháp lý: Hành vi lừa đảo qua điện thoại bị xử lý ra sao?

Dưới góc độ pháp lý, hành vi dùng thủ đoạn gian dối qua điện thoại để chiếm đoạt tài sản của người khác cấu thành tội phạm hình sự nghiêm trọng. Theo quy định tại Bộ luật Hình sự 1985 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Hình sự sửa đổi 1991), hành vi này sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản của công dân.

Cụ thể, tại Điều 157 Bộ luật Hình sự 1985 quy định rõ:

"1. Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác, thì bị phạt tù từ ba tháng đến năm năm.

2- Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ ba năm đến mười hai năm:

a) Có tổ chức hoặc có tính chất chuyên nghiệp;

b) Dùng thủ đoạn xảo quyệt, nguy hiểm;

c) Chiếm đoạt tài sản có giá trị lớn;

d) Tái phạm nguy hiểm.

3. Phạm tội trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, thì bị phạt tù từ mười năm đến hai mươi năm, tù chung thân hoặc tử hình."

Như vậy, tùy thuộc vào tính chất, mức độ và giá trị tài sản bị chiếm đoạt, các đối tượng thực hiện hành vi lừa đảo qua điện thoại có thể phải đối mặt với mức án cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình. Ngoài ra, về trách nhiệm dân sự, người phạm tội còn phải bồi thường toàn bộ thiệt hại đã gây ra cho nạn nhân theo các nguyên tắc bồi thường thiệt hại quy định tại Bộ luật Dân sự 1995.

Các thiết bị di động và sổ tay danh bạ cần được bảo quản cẩn thận để tránh bị kẻ xấu khai thác thông tin cá nhân (ảnh minh họa)

Người dân cần làm gì để bảo vệ tài sản trước các cuộc gọi lạ?

Để chủ động phòng ngừa và đấu tranh có hiệu quả với loại tội phạm mới này, cơ quan chức năng khuyến cáo người dân cần nâng cao tinh thần cảnh giác và thực hiện tốt các biện pháp sau:

• Tuyệt đối không chuyển tiền: Khi nhận được cuộc gọi yêu cầu chuyển tiền, gửi tiền qua bưu điện hoặc ngân hàng từ người tự xưng là người thân hoặc cán bộ cơ quan nhà nước, người dân tuyệt đối không được thực hiện ngay.
• Xác minh thông tin độc lập: Hãy chủ động gác máy và liên lạc lại với người thân đó bằng một số điện thoại khác đã biết rõ, hoặc liên hệ trực tiếp với người xung quanh họ để xác minh sự việc.
• Bảo mật thông tin cá nhân: Không chia sẻ thông tin về gia đình, số điện thoại, địa chỉ nhà ở cho những người lạ gọi đến. Cẩn thận khi lưu trữ thông tin danh bạ trên các thiết bị di động cá nhân.
• Báo cáo cơ quan Công an: Khi phát hiện các cuộc gọi có dấu hiệu lừa đảo, người dân cần nhanh chóng ghi lại số điện thoại gọi đến, thời gian và nội dung cuộc gọi, sau đó báo ngay cho cơ quan Công an nơi gần nhất để kịp thời điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.