Những ngày qua, không khí tại phố đi bộ Nguyễn Huệ (Quận 1, TP.HCM) trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết khi hàng chục người dân tập trung bao vây trụ sở Công ty Modern Tech. Những tấm băng rôn đỏ rực với dòng chữ “lừa đảo 15.000 tỷ đồng” không chỉ là tiếng kêu cứu của các nạn nhân mà còn là hồi chuông cảnh tỉnh về sự bùng nổ của các mô hình tiền ảo đa cấp biến tướng tại Việt Nam.

Toàn cảnh vụ việc iFan và con số 15.000 tỷ đồng chấn động

Theo phản ánh từ các nạn nhân, dự án iFan và Pincoin được giới thiệu bởi Công ty Modern Tech – một đơn vị do 7 người Việt Nam sáng lập nhưng lại gắn mác “dự án quốc tế” đến từ Singapore và Ấn Độ. Với những lời quảng cáo có cánh về một hệ sinh thái công nghệ vượt trội, iFan được kỳ vọng sẽ trở thành đồng tiền thanh toán cho các ứng dụng giải trí, mua sắm trực tuyến.

Để thu hút vốn, Modern Tech đã tổ chức hàng loạt sự kiện hoành tráng tại các khách sạn hạng sang ở Hà Nội và TP.HCM. Tại đây, các nhà đầu tư được hứa hẹn mức lợi nhuận không tưởng: tối thiểu 48%/tháng và thời gian hoàn vốn chỉ trong vòng 4 tháng. Thậm chí, nếu mời gọi thêm người tham gia, nhà đầu tư còn được hưởng thêm 8% hoa hồng – một đặc trưng điển hình của mô hình kinh doanh đa cấp.

Tuy nhiên, sau khi huy động được số tiền khổng lồ ước tính lên đến 15.000 tỷ đồng từ khoảng 32.000 người, Modern Tech bất ngờ thay đổi luật chơi. Thay vì trả thưởng bằng tiền mặt như cam kết, công ty này ép nhà đầu tư nhận lại bằng đồng tiền ảo iFan với giá quy đổi tự phong là 5 USD/đồng, trong khi giá trị thực tế trên thị trường quốc tế chỉ vỏn vẹn 0,01 USD. Đến lúc này, hàng nghìn người mới bàng hoàng nhận ra mình đã sập bẫy.

Góc nhìn pháp lý: Vì sao tiền ảo vẫn là “vùng cấm” thanh toán?

Dưới góc độ pháp lý, việc đầu tư vào iFan hay bất kỳ loại tiền ảo nào khác tại thời điểm này đều tiềm ẩn rủi ro cực lớn do chưa được pháp luật công nhận. Cụ thể, theo quy định tại Nghị định 101/2012/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 80/2016/NĐ-CP), các phương tiện thanh toán hợp pháp tại Việt Nam chỉ bao gồm: séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thẻ ngân hàng và các phương tiện khác theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.

"Các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt sử dụng trong giao dịch thanh toán (sau đây gọi là phương tiện thanh toán) bao gồm: Séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thẻ ngân hàng và các phương tiện thanh toán khác theo quy định của Ngân hàng Nhà nước."

Như vậy, Bitcoin, iFan hay bất kỳ loại tiền ảo nào khác không phải là phương tiện thanh toán hợp pháp. Việc phát hành, cung ứng và sử dụng các loại tiền ảo này làm phương tiện thanh toán là hành vi vi phạm pháp luật và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Lời cảnh báo đanh thép từ Chỉ thị 10/CT-TTg ngày 11/04/2018

Đáng chú ý, ngay trong ngày hôm nay (11/04/2018), trước những diễn biến phức tạp của vụ việc iFan, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Chỉ thị 10/CT-TTg về việc tăng cường quản lý các hoạt động liên quan tới Bitcoin và các loại tiền ảo tương tự khác.

Chỉ thị nêu rõ, các hoạt động đầu tư, tự doanh, môi giới liên quan đến tiền ảo đang có diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ gây mất ổn định tài chính và trật tự an toàn xã hội. Thủ tướng yêu cầu Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, Bộ Công an và các cơ quan liên quan tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đặc biệt là các hoạt động huy động vốn đa cấp biến tướng qua tiền ảo.

Việc các nhà đầu tư iFan vẫn đang im lặng, chưa nộp đơn tố cáo chính thức có thể xuất phát từ tâm lý e ngại do tham gia vào một hình thức đầu tư chưa hợp pháp. Tuy nhiên, với sự vào cuộc quyết liệt của Chính phủ thông qua Chỉ thị 10/CT-TTg, hy vọng rằng vụ việc sẽ sớm được làm sáng tỏ, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân và duy trì sự minh bạch cho thị trường tài chính.

Lời khuyên cho nhà đầu tư: Trước những lời mời chào lợi nhuận "khủng" từ các dự án tiền ảo, người dân cần hết sức tỉnh táo, tìm hiểu kỹ cơ sở pháp lý và không nên chạy theo tâm lý đám đông để tránh rơi vào cảnh "tiền mất tật mang".