Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực thực hiện cam kết Net Zero, thị trường tín chỉ các-bon trong nước không chỉ là công cụ kinh tế mà còn là trụ cột của chiến lược phát triển xanh. Để đảm bảo tính minh bạch và ngăn chặn các hành vi trục lợi, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 48/2026/TT-BTC, chính thức có hiệu lực từ ngày 12/5/2026. Đây được xem là bước đi quyết liệt nhằm thiết lập một cơ chế giám sát giao dịch 'hỏa tốc', bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư chân chính.

'Lưới giám sát' dày đặc từ các cơ quan đầu não

Theo quy định tại Điều 5 Thông tư 48/2026/TT-BTC, Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam (VSE) và Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) đóng vai trò là những 'người gác cổng' chính. Các đơn vị này có trách nhiệm thực hiện giám sát thường xuyên, liên tục nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm pháp luật trên sàn giao dịch các-bon.

Cơ chế giám sát này không chỉ dựa trên các con số khô khan từ hệ thống giao dịch mà còn mở rộng ra nhiều nguồn dữ liệu đa dạng. Đáng chú ý, HNX được phép khai thác thông tin từ các phương tiện thông tin đại chúng, báo cáo từ các thành viên giao dịch và thậm chí là các tin đồn có liên quan để phân tích, đánh giá các giao dịch bất thường.

Nhận diện các hành vi thao túng giá tinh vi

Pháp luật hiện hành, đặc biệt là sự phối hợp giữa Nghị định 119/2025/NĐ-CP và Thông tư 48/2026/TT-BTC, đã chỉ rõ các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm:

• Cấu kết, lôi kéo người khác mua bán nhằm tạo cung cầu giả tạo.
• Sử dụng các phương pháp giao dịch phức tạp để thao túng giá hạn ngạch phát thải khí nhà kính.
• Tung tin đồn sai sự thật hoặc cung cấp thông tin sai lệch nhằm gây lũng đoạn thị trường.

Cơ chế báo cáo 'hỏa tốc' trong vòng 24 giờ

Điểm mới quan trọng nhất trong quy định lần này chính là áp lực về thời gian báo cáo. Ngay khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, VSE phải có trách nhiệm báo cáo lên Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) trong vòng 24 giờ. Báo cáo này không được sơ sài mà phải phân tích chi tiết từng vụ việc, nêu rõ các dấu hiệu vi phạm và kiến nghị biện pháp xử lý cụ thể.

Bên cạnh đó, Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) cũng không đứng ngoài cuộc. VSDC có nghĩa vụ báo cáo UBCKNN trong cùng thời hạn 24 giờ nếu phát hiện các sai phạm liên quan đến hoạt động lưu ký và thanh toán giao dịch tín chỉ các-bon. Sự phối hợp nhịp nhàng này nhằm đảm bảo mọi kẽ hở đều được lấp đầy, không để các đối tượng thao túng có cơ hội tẩu tán tài sản hoặc xóa dấu vết.

Hướng tới một thị trường các-bon minh bạch và bền vững

Việc siết chặt quản lý theo Thông tư 48/2026/TT-BTC là sự cụ thể hóa các quy định tại Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Nghị định 06/2022/NĐ-CP. Điều này không chỉ giúp ổn định tâm lý nhà đầu tư trong nước mà còn nâng cao uy tín của thị trường các-bon Việt Nam trên trường quốc tế.

Thông tư 48/2026/TT-BTC chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 12/5/2026, đánh dấu một cột mốc mới trong việc chuẩn hóa các hoạt động giao dịch xanh tại Việt Nam.