Ngày 27/11/2020, Chính phủ đã ban hành Nghị định 138/2020/NĐ-CP quy định về tuyển dụng, sử dụng và quản lý công chức. Văn bản này chính thức có hiệu lực từ ngày 01/12/2020, thay thế cho Nghị định 24/2010/NĐ-CP và các quy định liên quan tại Nghị định 161/2018/NĐ-CP. Đây được xem là một bước tiến lớn nhằm chuẩn hóa đội ngũ cán bộ, công chức theo tinh thần của Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức sửa đổi 2019.

1. Tiêu chuẩn tuyển dụng: Không chỉ dừng lại ở bằng cấp

Trước đây, theo quy định tại Điều 36 Luật Cán bộ, công chức 2008, các điều kiện đăng ký dự tuyển khá cơ bản như quốc tịch Việt Nam, đủ 18 tuổi, có đơn dự tuyển, lý lịch rõ ràng và văn bằng phù hợp. Tuy nhiên, kể từ ngày 05/12/2020, Điều 4 Nghị định 138/2020/NĐ-CP đã bổ sung thêm những yêu cầu mang tính thực tiễn cao hơn:

• Khung năng lực vị trí việc làm: Người dự tuyển phải đáp ứng các tiêu chuẩn về năng lực phù hợp với vị trí cụ thể, đảm bảo không thấp hơn tiêu chuẩn chung của ngạch công chức.
• Quy trình báo cáo: Cơ quan tuyển dụng phải báo cáo bằng văn bản để cơ quan quản lý công chức xem xét, quyết định trước khi thực hiện tuyển dụng, thay vì chỉ phê duyệt như trước đây.

2. Thay đổi căn bản về điểm ưu tiên trong thi tuyển

Chính sách ưu tiên vẫn được duy trì nhưng có sự điều chỉnh về đối tượng để phù hợp với tình hình thực tế. Cụ thể tại Điều 5 Nghị định 138/2020/NĐ-CP:

• Cộng 7,5 điểm: Dành cho Anh hùng Lực lượng vũ trang, Anh hùng Lao động, thương binh, người hưởng chính sách như thương binh.
• Cộng 5 điểm: Bổ sung đối tượng là học viên tốt nghiệp đào tạo sĩ quan dự bị, chỉ huy trưởng Ban chỉ huy quân sự cấp xã ngành quân sự cơ sở. Đáng chú ý, Nghị định đã bãi bỏ ưu tiên đối với con của người hoạt động Cách mạng trước Tổng khởi nghĩa.
• Cộng 2,5 điểm: Nghị định cũng bãi bỏ ưu tiên đối với đội viên thanh niên xung phong, trí thức trẻ tình nguyện hoàn thành nhiệm vụ từ 24 tháng trở lên.

3. "Siết" nội dung thi vòng 1: Ngoại ngữ và Tin học

Vòng 1 là bước sàng lọc quan trọng về kiến thức và năng lực chung. Điều 8 Nghị định 138/2020/NĐ-CP quy định:

• Thi Ngoại ngữ: Bỏ quy định miễn thi cho vị trí yêu cầu chuyên môn ngoại ngữ. Điều này có nghĩa là dù bạn thi vào vị trí biên dịch, bạn vẫn phải thi ngoại ngữ ở vòng 1 để đánh giá năng lực chung.
• Miễn thi Ngoại ngữ: Chỉ áp dụng cho người có bằng tốt nghiệp chuyên ngành ngoại ngữ cùng hoặc cao hơn trình độ yêu cầu, hoặc tốt nghiệp ở nước ngoài được công nhận tại Việt Nam.
• Thi Tin học: Tương tự, người dự tuyển vào vị trí chuyên môn tin học vẫn phải thi tin học vòng 1. Miễn thi chỉ dành cho người có bằng tốt nghiệp từ trung cấp trở lên các chuyên ngành liên quan đến tin học, công nghệ thông tin.

4. Đa dạng hóa hình thức thi vòng 2

Nếu như trước đây vòng 2 chỉ có thi viết hoặc phỏng vấn, thì nay cơ quan tuyển dụng có thêm lựa chọn thứ ba: Kết hợp phỏng vấn và viết. Đây là điểm mới tại khoản 2 Điều 8 Nghị định 138/2020/NĐ-CP. Việc kết hợp này giúp đánh giá toàn diện hơn cả kỹ năng trình bày văn bản lẫn khả năng ứng biến, giao tiếp của ứng viên.

5. Áp lực thời gian: 15 phút chuẩn bị trước phỏng vấn

Để đảm bảo tính khách quan và công bằng, Nghị định quy định rõ thí sinh chỉ có không quá 15 phút để chuẩn bị nội dung sau khi bốc thăm câu hỏi phỏng vấn. Quy định này đòi hỏi thí sinh phải có kiến thức nền tảng vững chắc và khả năng tư duy nhanh nhạy.

6. Hồ sơ tuyển dụng: Tối giản nhưng chặt chẽ

Theo Điều 13 Nghị định 138/2020/NĐ-CP, hồ sơ tuyển dụng sau khi trúng tuyển bao gồm bản sao văn bằng, chứng chỉ theo yêu cầu và phiếu lý lịch tư pháp do cơ quan có thẩm quyền cấp. Việc yêu cầu phiếu lý lịch tư pháp giúp cơ quan nhà nước kiểm soát tốt hơn về nhân thân của đội ngũ công chức tương lai.

7. Linh hoạt thời gian nhận việc

Một điểm nhân văn của Nghị định mới là cho phép thí sinh trúng tuyển được xin gia hạn thời điểm nhận việc. Trong trường hợp có lý do chính đáng, thí sinh có thể gửi đơn xin gia hạn và thời gian gia hạn có thể quá 30 ngày kể từ ngày nhận được thông báo, tùy thuộc vào quyết định của người đứng đầu cơ quan tuyển dụng.

8. Quy trình tiếp nhận vào làm công chức

Nghị định cũng hướng dẫn chi tiết về việc tiếp nhận các đối tượng không qua thi tuyển (như viên chức, người hưởng lương trong lực lượng vũ trang...) vào làm công chức. Quy trình này yêu cầu sự thẩm định kỹ lưỡng về tiêu chuẩn chính trị, đạo đức và năng lực chuyên môn, đảm bảo tính thống nhất trong quản lý nhân sự nhà nước.

Tóm lại, Nghị định 138/2020/NĐ-CP không chỉ là một văn bản thay thế đơn thuần mà còn thể hiện tư duy mới trong việc xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại. Đối với các thí sinh, việc nắm vững những điểm mới này là chìa khóa quan trọng để tự tin chinh phục kỳ thi công chức trong giai đoạn tới.