Trong hoạt động đầu tư xây dựng, việc xác định đúng cấp công trình không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc. Cấp công trình quyết định thẩm quyền thẩm định, cấp phép và các tiêu chuẩn an toàn áp dụng. Vậy phân cấp công trình xây dựng là gì và các nguyên tắc hiện nay được quy định như thế nào?

1. Phân cấp công trình xây dựng là gì?

Theo quy định tại khoản 2 Điều 5 Luật Xây dựng 2014 (được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 3 Điều 1 Luật Xây dựng sửa đổi 2020), cấp công trình xây dựng được xác định để phục vụ quản lý các hoạt động đầu tư xây dựng.

"Cấp công trình xây dựng phục vụ quản lý hoạt động đầu tư xây dựng quy định tại Luật này được xác định căn cứ vào tiêu chí về mức độ quan trọng, quy mô, thông số kỹ thuật của công trình và bao gồm cấp đặc biệt, cấp I, cấp II, cấp III và cấp IV."

Việc phân cấp này giúp cơ quan nhà nước phân loại mức độ rủi ro và tầm ảnh hưởng của công trình đối với cộng đồng, từ đó áp dụng các biện pháp quản lý tương ứng.

2. Công trình cấp I, II, III, IV và cấp đặc biệt được xác định thế nào?

Hiện nay, các tiêu chí chi tiết để phân loại công trình được quy định tại Thông tư 06/2021/TT-BXD và mới nhất là Thông tư 02/2025/TT-BXD. Cụ thể:

• Cấp đặc biệt và Cấp I: Thường là các công trình có quy mô cực lớn, tầm quan trọng quốc gia hoặc có kết cấu phức tạp (như nhà cao trên 75m, cầu nhịp lớn...).
• Cấp II và Cấp III: Các công trình dân dụng, công nghiệp quy mô trung bình.
• Cấp IV: Các công trình quy mô nhỏ, kết cấu đơn giản (như nhà ở riêng lẻ thấp tầng).

3. Mục đích của việc phân cấp công trình

Việc phân cấp không chỉ là hình thức mà có ý nghĩa quyết định đến "vòng đời" của dự án. Theo Điều 3 Thông tư 06/2021/TT-BXD, phân cấp công trình là cơ sở để:

• Xác định thẩm quyền thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi và thiết kế xây dựng.
• Phân hạng năng lực hoạt động xây dựng của tổ chức, cá nhân.
• Xác định công trình được miễn giấy phép xây dựng.
• Xác định yêu cầu về thi tuyển phương án kiến trúc.
• Quản lý chi phí đầu tư và thời hạn bảo hành công trình.

4. Nguyên tắc xác định cấp công trình mới nhất

Căn cứ Điều 2 Thông tư 06/2021/TT-BXD, việc xác định cấp công trình phải tuân thủ các nguyên tắc sau:

Thứ nhất: Cấp công trình của một công trình độc lập là cấp cao nhất được xác định theo tiêu chí quy mô công suất (Phụ lục I) và tiêu chí quy mô kết cấu (Phụ lục II).

Thứ hai: Đối với tổ hợp các công trình, nếu có công trình chính thì cấp của tổ hợp được xác định theo cấp của công trình chính. Nếu không có công trình chính, cấp của tổ hợp là cấp của công trình có cấp cao nhất trong tổ hợp đó.

Thứ ba: Đối với công trình sửa chữa, cải tạo, nếu việc sửa chữa làm thay đổi các tiêu chí phân cấp thì phải xác định lại cấp công trình. Nếu không làm thay đổi tiêu chí thì giữ nguyên cấp cũ.

Việc nắm vững các quy định về phân cấp công trình giúp chủ đầu tư và đơn vị tư vấn thực hiện đúng trình tự thủ tục hành chính, tránh các rủi ro pháp lý và đảm bảo an toàn cho công trình xây dựng.