Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, việc chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế không chỉ là một xu thế tất yếu mà còn là yêu cầu cấp bách để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao. Vậy thực trạng quá trình này đang diễn ra ra sao và đâu là những nút thắt cần tháo gỡ?

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Từ định nghĩa đến tầm nhìn chiến lược

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế có thể hiểu đơn giản là sự thay đổi về tỷ trọng, vị trí và mối quan hệ tương tác giữa các bộ phận cấu thành nền kinh tế (ngành, vùng, thành phần kinh tế) nhằm đạt được một trạng thái tối ưu hơn, phù hợp với quy luật phát triển. Tại Việt Nam, mục tiêu này được cụ thể hóa rõ nét trong Nghị quyết 50/NQ-CP năm 2021 của Chính phủ.

Cơ cấu ngành kinh tế nước ta hiện nay bao gồm ba khu vực chính: Nông, lâm nghiệp và thủy sản; Công nghiệp và xây dựng; Dịch vụ. Sự chuyển dịch đúng hướng là khi tỷ trọng các ngành công nghiệp công nghệ cao và dịch vụ giá trị gia tăng lớn ngày càng tăng, trong khi nông nghiệp chuyển dần sang mô hình sản xuất hiện đại, quy mô lớn.

Những "cỗ máy" thúc đẩy sự thay đổi

Quá trình chuyển dịch này không diễn ra tự phát mà chịu sự tác động mạnh mẽ từ nhiều yếu tố then chốt:

• Vai trò kiến tạo của Nhà nước: Thông qua việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Đầu tư 2020, Nhà nước định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực ưu tiên, tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho doanh nghiệp bứt phá.
• Nguồn nhân lực chất lượng cao: Đây là yếu tố quyết định. Theo Quyết định 2239/QĐ-TTg năm 2021, việc phát triển giáo dục nghề nghiệp là nền tảng để cung ứng lao động có tay nghề cho các ngành công nghiệp hiện đại.
• Khoa học công nghệ: Việc ứng dụng tự động hóa và AI giúp thay đổi hoàn toàn diện mạo sản xuất, từ đó làm thay đổi tỷ trọng đóng góp của các ngành trong GDP.

Thực trạng và những thách thức "ngược dòng"

Trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được những thành tựu ấn tượng. Tỷ trọng ngành dịch vụ và công nghiệp tăng trưởng ổn định. Tuy nhiên, chúng ta vẫn đang đối mặt với không ít rào cản:

• Tốc độ chuyển dịch còn chậm: Đặc biệt là trong việc giảm tỷ trọng nông nghiệp truyền thống để sang nông nghiệp công nghệ cao theo định hướng tại Quyết định 150/QĐ-TTg năm 2022.
• Hạ tầng chưa đồng bộ: Sự chênh lệch về hạ tầng giữa các vùng lãnh thổ khiến việc phân bổ nguồn lực kinh tế gặp khó khăn.
• Chất lượng lao động: Dù số lượng lớn nhưng tỷ lệ lao động có chứng chỉ, bằng cấp chuyên môn vẫn chưa đáp ứng hoàn toàn yêu cầu của các tập đoàn đa quốc gia.

Lời giải cho bài toán phát triển bền vững

Để thực hiện tốt việc chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế, cần một chiến lược tổng thể và quyết liệt:

"Phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo vệ môi trường và an sinh xã hội, lấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực chính."

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh cải cách hành chính, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa để thu hút các nguồn lực đầu tư trong và ngoài nước. Việc chú trọng vào kinh tế số, kinh tế xanh sẽ là con đường ngắn nhất để Việt Nam bắt kịp các quốc gia phát triển trong khu vực và trên thế giới.