Giấy chứng tử không đơn thuần là một tờ giấy xác nhận sự ra đi của một cá nhân, mà còn là căn cứ pháp lý quan trọng để giải quyết các vấn đề về thừa kế, bảo hiểm, chế độ tử tuất và chấm dứt các quan hệ pháp luật hiện hành. Tuy nhiên, vì những mục đích trục lợi cá nhân, không ít trường hợp đã bất chấp pháp luật để làm giả giấy chứng tử. Hành vi này sẽ bị xử lý như thế nào?

Cá nhân có được tự soạn thảo giấy chứng tử?

Câu trả lời chắc chắn là KHÔNG. Theo quy định tại Luật Hộ tịch 2014, giấy chứng tử là văn bản do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cấp để xác nhận sự kiện hộ tịch một người đã chết.

Cụ thể, tại Điều 33 Luật Hộ tịch 2014 quy định về trách nhiệm đăng ký khai tử như sau:

"1. Trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày có người chết thì vợ, chồng hoặc con, cha, mẹ hoặc người thân thích khác của người chết có trách nhiệm đi đăng ký khai tử; trường hợp người chết không có người thân thích thì đại diện của cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan có trách nhiệm đi khai tử."

Như vậy, người dân chỉ có trách nhiệm "đi đăng ký", còn việc cấp giấy chứng tử thuộc thẩm quyền của cơ quan hành chính. Mọi loại giấy tờ tự soạn thảo hoặc mua bán trôi nổi đều không có giá trị pháp lý và bị coi là tang vật của hành vi vi phạm pháp luật.

Xử phạt hành chính: Phạt tiền lên đến 30 triệu đồng

Khi hành vi làm giả hoặc sử dụng giấy chứng tử giả chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, người vi phạm sẽ bị xử phạt theo quy định tại Nghị định 82/2020/NĐ-CP.

Dựa trên Điều 81 Nghị định 82/2020/NĐ-CP, mức phạt được phân định rõ ràng:

• Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng: Đối với hành vi sử dụng giấy tờ giả để làm thủ tục đăng ký hộ tịch (trong đó có khai tử).
• Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng: Đối với hành vi làm giả giấy tờ để làm thủ tục đăng ký hộ tịch.

Bên cạnh việc nộp phạt, người vi phạm còn bị buộc thu hồi, hủy bỏ giấy tờ giả và nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi này.

Truy cứu trách nhiệm hình sự: Nguy cơ ngồi tù đến 7 năm

Nếu hành vi làm giả giấy chứng tử nhằm mục đích thực hiện các tội phạm khác (như lừa đảo chiếm đoạt tài sản thừa kế) hoặc gây hậu quả nghiêm trọng, người vi phạm sẽ bị truy cứu theo Bộ luật Hình sự 2015.

Tại Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015 quy định về Tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; tội sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức:

"1. Người nào làm giả con dấu, tài liệu hoặc giấy tờ khác của cơ quan, tổ chức hoặc sử dụng con dấu, tài liệu hoặc giấy tờ giả thực hiện hành vi trái pháp luật, thì bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 02 năm."

Trong trường hợp phạm tội có tổ chức, tái phạm nguy hiểm hoặc thu lợi bất chính lớn, mức hình phạt cao nhất có thể lên đến 07 năm tù giam.

Thủ tục xin cấp giấy chứng tử đúng pháp luật

Để tránh những rắc rối pháp lý, người dân cần thực hiện thủ tục khai tử tại cơ quan có thẩm quyền:

• UBND cấp xã: Nơi cư trú cuối cùng của người chết thực hiện việc đăng ký khai tử. Trường hợp không xác định được nơi cư trú cuối cùng thì UBND cấp xã nơi người đó chết hoặc nơi phát hiện thi thể thực hiện việc đăng ký khai tử.
• UBND cấp huyện: Thực hiện đăng ký khai tử cho người nước ngoài hoặc công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài chết tại Việt Nam.

Việc tuân thủ đúng quy trình không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của gia đình mà còn góp phần giữ gìn trật tự quản lý hành chính của Nhà nước.