Siết chặt và hiện đại hóa hoạt động kiểm tra chuyên ngành Bộ Xây dựng

Ngày 05/10/2026, các quy định mới về phân cấp và quy trình kiểm tra chuyên ngành thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng tiếp tục nhận được sự chú ý lớn từ cộng đồng doanh nghiệp và các cơ quan quản lý. Theo Thông tư 73/2026/TT-BXD (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/12/2026), công tác kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực xây dựng sẽ có sự chuyển biến mạnh mẽ, áp dụng linh hoạt cả hình thức kiểm tra trực tiếp lẫn kiểm tra trực tuyến, từ xa.

Sự ra đời của quy định này không chỉ là giải pháp đột phá trong việc cải cách thủ tục hành chính, giảm thiểu phiền hà cho doanh nghiệp mà còn tăng cường tính minh bạch, hiệu quả trong công tác quản lý nhà nước về xây dựng, hạ tầng và đô thị.

Quy định về hình thức kiểm tra chuyên ngành: Trực tiếp kết hợp trực tuyến

Theo khoản 1 Điều 15 Nghị định 217/2025/NĐ-CP và hướng dẫn chi tiết tại khoản 1 Điều 6 Thông tư 73/2026/TT-BXD, việc kiểm tra chuyên ngành thuộc thẩm quyền của Bộ Xây dựng sẽ được tổ chức dưới hai hình thức chính:

• Kiểm tra trực tiếp: Đoàn kiểm tra tiến hành làm việc, đối chiếu hồ sơ và kiểm tra thực địa trực tiếp tại trụ sở, cơ sở sản xuất kinh doanh hoặc công trình của đối tượng kiểm tra.
• Kiểm tra trực tuyến, từ xa: Sử dụng hệ thống dữ liệu số, nền tảng công nghệ thông tin và các phương tiện kỹ thuật để thu thập, xác minh, đối chiếu thông tin mà không cần có mặt trực tiếp tại hiện trường.

Người ra quyết định kiểm tra sẽ căn cứ vào tính chất, nội dung, yêu cầu cụ thể của từng cuộc kiểm tra cũng như hạ tầng dữ liệu, công nghệ hiện có để đưa ra quyết định lựa chọn hình thức kiểm tra tối ưu nhất.

Quy trình thực hiện và nguyên tắc làm việc của Đoàn kiểm tra

Trong quá trình tổ chức kiểm tra, các bước triển khai như công bố quyết định kiểm tra, thu thập hồ sơ, đối chiếu dữ liệu, yêu cầu giải trình cũng như thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Đoàn kiểm tra phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định tại Điều 15 Nghị định 217/2025/NĐ-CP.

Đặc biệt, nhằm tránh gây phiền hà cho tổ chức, cá nhân là đối tượng kiểm tra, Thông tư 73/2026/TT-BXD nhấn mạnh nguyên tắc giới hạn quyền hạn của Đoàn kiểm tra:

• Đoàn kiểm tra chỉ được quyền yêu cầu cung cấp thông tin, tài liệu liên quan trực tiếp đến đối tượng, phạm vi, nội dung và thời kỳ kiểm tra đã ghi trong quyết định.
• Tất cả các đánh giá về việc chấp hành pháp luật phải dựa trên căn cứ pháp lý vững chắc, bao gồm các quy định pháp luật chuyên ngành, hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng, cùng các dữ liệu quản lý chính thức.
• Trường hợp phải thực hiện lấy mẫu, kiểm định, đo đạc hoặc dùng thiết bị kỹ thuật chuyên dụng để đánh giá, Đoàn kiểm tra bắt buộc tuân theo đúng quy trình do pháp luật chuyên ngành quy định.

Xử lý linh hoạt khi kiểm tra trực tuyến và đảm bảo an toàn hiện trường

Một điểm mới mang tính thực tiễn cao là quy định về việc chuyển đổi phương thức kiểm tra. Khi tiến hành kiểm tra trực tuyến, từ xa, nếu phát hiện dữ liệu, thông tin thu thập không đủ cơ sở để kết luận hoặc có dấu hiệu bất thường, Trưởng đoàn kiểm tra có trách nhiệm báo cáo ngay với người ra quyết định kiểm tra để xem xét chuyển sang hình thức kiểm tra trực tiếp.

Bên cạnh đó, đối với các đợt kiểm tra thực tế tại hiện trường công trình hoặc cơ sở đang hoạt động, Đoàn kiểm tra phải tuyệt đối tuân thủ các quy tắc an toàn lao động, an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường. Các hoạt động kiểm tra phải được phối hợp chặt chẽ với đơn vị quản lý, vận hành nhằm duy trì hoạt động bình thường của đối tượng kiểm tra, tránh làm gián đoạn sản xuất kinh doanh không cần thiết.