Khu thương mại tự do đóng vai trò như động lực tăng trưởng kinh tế then chốt, nơi thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế và thúc đẩy hoạt động thương mại toàn cầu. Với định hướng phát triển hiện đại, mô hình này mở ra hàng loạt cơ chế ưu đãi đột phá về tài chính, thuế quan và thủ tục hải quan cho doanh nghiệp trong cũng như ngoài nước.

1. Khái niệm và đặc điểm pháp lý của khu thương mại tự do

Theo quy định tại khoản 4 Điều 2 Luật Phát triển đô thị 2026, khu thương mại tự do được xác định là một khu chức năng có ranh giới địa lý rõ ràng, gắn liền hoặc kết nối giao thông trực tiếp với các hạ tầng chiến lược như hệ thống cảng biển quốc tế, cảng hàng không quốc tế, trung tâm tài chính quốc tế, cửa khẩu quốc tế hoặc hạ tầng logistics quan trọng.

Mục tiêu thành lập khu thương mại tự do là áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội về đầu tư, tài chính, thương mại, dịch vụ chất lượng cao, logistics, thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu, hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) cũng như thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao. Khu thương mại tự do có thể được quy hoạch gồm nhiều khu chức năng riêng biệt nhằm tối ưu hóa chuỗi cung ứng.

Các đặc điểm nhận diện cốt lõi của khu thương mại tự do bao gồm:

• Ranh giới địa lý xác định, tạo lập không gian thể chế riêng biệt.
• Kết nối hạ tầng logistics chiến lược và mạng lưới giao thông quốc tế.
• Thực thi chính sách ưu đãi vượt trội về tài chính, thuế, thương mại và thu hút nhân tài.
• Tích hợp đa dạng nhiều phân khu chức năng: phân khu sản xuất, thương mại dịch vụ, logistics, nghiên cứu công nghệ.

Bên cạnh đó, tại khoản 5 Điều 2 Luật Phát triển đô thị 2026 quy định khu logistics tích hợp có thể hoạt động độc lập hoặc tạo thành một phân khu nằm trong khu thương mại tự do. Mô hình hệ sinh thái này kết hợp dịch vụ logistics với sản xuất, gia công, thương mại số và thương mại điện tử hiện đại.

2. Quyền hạn và các hoạt động đầu tư, kinh doanh được phép thực hiện

Nhằm mục tiêu thu hút dòng vốn nước ngoài và tối ưu dòng lưu chuyển hàng hóa, pháp luật quy định nhiều cơ chế linh hoạt cho các chủ thể kinh doanh hoạt động tại khu thương mại tự do.

2.1. Quyền kinh doanh chuyển khẩu, tạm nhập tái xuất của nhà đầu tư nước ngoài

Căn cứ điểm a khoản 5 Điều 21 Luật Phát triển đô thị 2026, nhà đầu tư nước ngoài khi hoạt động tại khu thương mại tự do và khu logistics tích hợp được phép thực hiện kinh doanh chuyển khẩu hàng hóa cũng như tạm nhập, tái xuất hàng hóa. Trình tự và thủ tục xin cấp giấy phép được thực hiện theo đúng các quy định hiện hành của Luật Quản lý ngoại thương 2017.

2.2. Cơ chế niêm yết và thanh toán bằng ngoại tệ trong giao dịch

Theo quy định tại điểm b khoản 5 Điều 21 Luật Phát triển đô thị 2026, các doanh nghiệp có trụ sở chính và phát sinh hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế trong khu thương mại tự do được hưởng đặc quyền:

• Được niêm yết, báo giá, định giá và ghi giá trị hợp đồng bằng đồng ngoại tệ.
• Được quyền thực hiện thanh toán và nhận thanh toán bằng ngoại tệ chuyển khoản khi thực hiện các giao dịch cung cấp hàng hóa, dịch vụ với đối tác nằm trong khu thương mại tự do.

2.3. Mở rộng mạng lưới phòng giao dịch của ngân hàng nước ngoài

Tại điểm c khoản 5 Điều 21 Luật Phát triển đô thị 2026, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được phép thành lập phòng giao dịch đặt bên trong khu thương mại tự do ngoài vị trí trụ sở chính của chi nhánh. Điều kiện, hồ sơ thủ tục cụ thể do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chi tiết hóa nhằm đáp ứng nhu cầu tài chính, tín dụng của các tập đoàn quốc tế.

3. Cơ chế chính sách thuế quan áp dụng đối với hàng hóa, dịch vụ

Chính sách thuế áp dụng tại các khu chức năng thuộc khu thương mại tự do là một trong những điểm thu hút đầu tư lớn nhất.

Theo khoản 6 Điều 21 Luật Phát triển đô thị 2026, đối với các khu chức năng đáp ứng tiêu chuẩn của khu phi thuế quan, cơ chế ưu đãi thuế được áp dụng như sau:

• Các giao dịch mua bán, trao đổi hàng hóa, dịch vụ giữa các khu chức năng trong khu thương mại tự do; giữa khu thương mại tự do với nước ngoài; giữa khu thương mại tự do với các khu phi thuế quan khác được hưởng ưu đãi thuế như khu phi thuế quan quy định tại Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2016, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt và Luật Thuế giá trị gia tăng.
• Mối quan hệ trao đổi hàng hóa, dịch vụ giữa các khu chức năng (đáp ứng điều kiện khu phi thuế quan) với nội địa bên ngoài được coi là quan hệ xuất khẩu, nhập khẩu theo quy định pháp luật về hải quan và ngoại thương.

Ngoài ra, khoản 3 Điều 22 Luật Phát triển đô thị 2026 còn hỗ trợ tối đa doanh nghiệp trong khu phi thuế quan thông qua quy trình khai tờ khai hải quan đơn giản hóa khi giao thương với khu vực nội địa.