Phân cấp quản lý nhà nước trong lĩnh vực giáo dục luôn là vấn đề được các địa phương, nhà đầu tư giáo dục cũng như đông đảo phụ huynh và người học đặc biệt quan tâm. Kể từ ngày 17/9/2026, khi Nghị định 360/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, thẩm quyền thành lập, cấp phép hoạt động giáo dục, cũng như các quyền quản lý đối với hệ thống cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông đã có những điều chỉnh rõ ràng, cụ thể hóa vai trò của chính quyền cấp cơ sở.

Vậy cụ thể Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã được quyền thành lập, quản lý những loại hình trường học, nhóm lớp nào? Cấp tỉnh giữ vai trò gì và điều kiện, trình tự đổi tên một cơ sở giáo dục hiện nay ra sao? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các căn cứ pháp lý hiện hành.

1. Thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã đối với việc thành lập trường và cơ sở giáo dục

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 4 Nghị định 360/2026/NĐ-CP, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã được trao thẩm quyền quản lý trực tiếp và toàn diện đối với nhiều mô hình cơ sở giáo dục trên địa bàn hành chính của mình, bao gồm:

a. Quyết định thành lập và toàn quyền quản lý đối với các trường học trực thuộc

Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền quyết định thành lập hoặc cho phép thành lập, cấp phép hoạt động giáo dục, đình chỉ tuyển sinh, đình chỉ hoạt động giáo dục, thu hồi quyết định thành lập/cho phép thành lập, thu hồi giấy phép hoạt động, sáp nhập, chia, tách, giải thể, đổi tên cũng như thay đổi địa điểm hoạt động giáo dục đối với:

• Trường mầm non: Bao gồm cả trường mầm non công lập, dân lập và tư thục trên địa bàn;
• Trường tiểu học: Các trường tiểu học công lập và ngoài công lập;
• Trường trung học cơ sở (THCS): Và các trường phổ thông có nhiều cấp học mà trong đó cấp học cao nhất là cấp trung học cơ sở (ví dụ trường liên cấp Tiểu học - THCS);
• Trường chuyên biệt cấp cơ sở: Bao gồm trường phổ thông dân tộc bán trú, trường phổ thông dân tộc nội trú, trường phổ thông nội trú mà có cấp học cao nhất là trung học cơ sở.

b. Thành lập và quản lý các nhóm lớp độc lập, trung tâm cộng đồng

Bên cạnh hệ thống trường học chính quy, Chủ tịch UBND cấp xã còn có thẩm quyền quyết định thành lập hoặc cho phép thành lập, đình chỉ hoạt động, sáp nhập, chia tách và giải thể đối với các cơ sở độc lập gồm:

• Nhóm lớp mầm non độc lập (nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập tư thục hoặc dân lập);
• Lớp dành cho người khuyết tật ngoài các cơ sở giáo dục thông thường;
• Trung tâm học tập cộng đồng tại địa phương;
• Các lớp độc lập khác theo quy định pháp luật.

c. Các thẩm quyền bổ sung khác của cấp xã

Ngoài ra, người đứng đầu UBND cấp xã còn được giao nhiệm vụ:

• Cho phép, đình chỉ hoặc thu hồi quyết định cho phép cơ sở giáo dục khác thực hiện chương trình giáo dục phổ thông cấp tiểu học và trung học cơ sở;
• Cấp phép hoạt động giáo dục, đình chỉ tuyển sinh, đình chỉ hoạt động, thu hồi quyết định cấp phép hoạt động giáo dục đối với trường mầm non thuộc Bộ Quốc phòng đóng trên địa bàn.

Việc giải quyết thủ tục thành lập, cấp phép trường học được thực hiện qua bộ phận Một cửa tại chính quyền địa phương (ảnh minh họa)

2. Phân định thẩm quyền: Chủ tịch UBND cấp tỉnh thành lập những trường nào?

Để bảo đảm tính thống nhất trong quản lý nhà nước, pháp luật phân định rõ ràng giữa cấp xã và cấp tỉnh. Cụ thể, theo khoản 2 Điều 4 Nghị định 360/2026/NĐ-CP, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ quyết định thành lập hoặc cho phép thành lập, thu hồi quyết định, sáp nhập, chia, tách, giải thể, đổi tên, thay đổi địa điểm đối với:

• Trường trung học phổ thông (THPT) và trường phổ thông có nhiều cấp học trong đó có cấp học cao nhất là THPT;
• Trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú có cấp học cao nhất là THPT, trường THPT chuyên;
• Trường năng khiếu nghệ thuật, thể dục thể thao và các trường năng khiếu đặc thù khác;
• Trường dành cho người khuyết tật cấp tỉnh;
• Các trường mầm non, tiểu học, THCS, THPT do cơ quan đại diện ngoại giao nước ngoài, tổ chức quốc tế liên chính phủ đề nghị thành lập.

Về mặt chuyên môn tham mưu, khoản 7 Điều 4 Nghị định 360/2026/NĐ-CP quy định Phòng Văn hóa - Xã hội thuộc UBND cấp xã sẽ trực tiếp tham mưu cho Chủ tịch UBND cấp xã; trong khi đó Sở Giáo dục và Đào tạo tham mưu cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh thực hiện các thẩm quyền nêu trên.

3. Điều kiện và trình tự đổi tên trường học theo quy định mới

Không chỉ quy định về thành lập, việc đổi tên nhà trường cũng được chuẩn hóa chặt chẽ theo Điều 5 Nghị định 360/2026/NĐ-CP nhằm tránh việc đặt tên tuỳ tiện, gây nhầm lẫn hoặc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

a. Các trường hợp và điều kiện được phép đổi tên

Căn cứ khoản 1 Điều 5 Nghị định 360/2026/NĐ-CP, cơ sở giáo dục chỉ được đổi tên khi:

1. Thực hiện việc sáp nhập, chia, tách nhà trường;
2. Chuyển đổi loại hình trường (ví dụ chuyển từ trường dân lập sang tư thục hoặc công lập);
3. Tên hiện tại của trường bị xác định xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hoặc gây nhầm lẫn với cơ sở khác.

Bên cạnh đó, tên mới phải giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, không trùng lặp trong cùng địa bàn quản lý, và đặc biệt không được tùy tiện gắn các từ ngữ mang tính “quốc gia”, “quốc tế”, “Việt Nam” nếu không đúng bản chất pháp lý. Trường xin đổi tên phải đang hoạt động bình thường, không trong giai đoạn bị đình chỉ hoạt động hoặc đình chỉ tuyển sinh.

b. Quy trình thực hiện thủ tục đổi tên trường

Theo khoản 3 Điều 5 Nghị định 360/2026/NĐ-CP, hồ sơ xin đổi tên được nộp thông qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia, ứng dụng VNeID, đường bưu chính hoặc nộp trực tiếp tại Bộ phận Một cửa:

• Trong 02 ngày làm việc: Cơ quan tiếp nhận kiểm tra tính hợp lệ và thông báo chỉnh sửa nếu hồ sơ chưa chuẩn xác;
• Trong 10 ngày làm việc: Kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan chuyên môn tổ chức thẩm định và trình Chủ tịch UBND cấp có thẩm quyền ra quyết định phê duyệt đổi tên. Quyết định sẽ được công khai rộng rãi trên cổng thông tin điện tử và các phương tiện truyền thông.

Lời khuyên pháp lý cho các cơ sở giáo dục và nhà đầu tư

Việc phân cấp thẩm quyền chi tiết tại chính quyền cấp xã giúp các thủ tục hành chính liên quan đến trường mầm non, trường tiểu học và THCS được giải quyết nhanh chóng, sát sao và thuận tiện hơn ngay tại cơ sở. Khi có nhu cầu thành lập mới hoặc đổi tên trường, các tổ chức, cá nhân cần nghiên cứu kỹ các tiêu chí về cơ sở vật chất, đội ngũ nhà giáo và chuẩn bị hồ sơ pháp lý đầy đủ để việc cấp phép diễn ra thuận lợi, đúng pháp luật.