Căn cứ theo bản dự thảo Luật về văn bản quy phạm pháp luật được hoàn thiện ngày 14/08/2026, toàn bộ khuôn khổ pháp lý về công tác xây dựng, ban hành và kiểm tra văn bản pháp luật tại Việt Nam sắp trải qua một đợt cải cách toàn diện. Luật mới dự kiến sẽ chính thức đi vào cuộc sống và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/03/2027, mở ra giai đoạn mới nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật và xử lý dứt điểm các điểm nghẽn thể chế.

Hiệu lực thi hành và số phận pháp lý của các văn bản hiện hành

Sự ra đời của đạo luật mới này đồng nghĩa với việc hàng loạt văn bản quy phạm pháp luật quan trọng đang áp dụng hiện nay sẽ bị thay thế đồng loạt nhằm đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật quốc gia:

• Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025 (Luật số 64/2025/QH15, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 87/2025/QH15) sẽ chính thức hết hiệu lực thi hành kể từ ngày Luật mới bắt đầu có hiệu lực (trừ một số quy định chuyển tiếp cụ thể tại khoản 2 Điều tương ứng).
• Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật số 01/2012/UBTVQH13 (đã sửa đổi, bổ sung bởi Pháp lệnh số 01/2026/UBTVQH16) cũng sẽ chấm dứt hiệu lực.
• Pháp lệnh Pháp điển hệ thống quy phạm pháp luật số 02/2022/UBTVQH15 chính thức hết hiệu lực thi hành kể từ thời điểm Luật về văn bản quy phạm pháp luật mới có hiệu lực.

11 Nguyên tắc vàng trong xây dựng, ban hành và thi hành văn bản quy phạm pháp luật

Tại Điều 5 dự thảo Luật về văn bản quy phạm pháp luật, Nhà nước đã xác lập hệ thống nguyên tắc mang tính chỉ đạo xuyên suốt, bao quát từ khâu soạn thảo cho đến giai đoạn đưa pháp luật vào thực tiễn đời sống xã hội:

1. Bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng

Mọi công tác liên quan đến lập pháp, lập quy đều phải bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng Cộng sản Việt Nam, thể hiện đúng các đường lối, chính sách lớn của Đảng thành quy phạm pháp luật.

2. Bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất

Văn bản quy phạm pháp luật phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Hiến pháp 2013, bảo đảm tính đồng bộ trong toàn hệ thống pháp luật và không được trái với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Đồng thời phải tuân thủ đúng thẩm quyền, trình tự, hình thức và thủ tục theo quy định.

3. Tôn trọng quyền con người và bảo đảm công bằng, minh bạch

Bảo vệ chủ quyền quốc gia, an ninh quốc phòng, lợi ích dân tộc; tôn trọng và bảo đảm quyền con người, quyền công dân, bình đẳng giới. Quy trình xây dựng văn bản phải bảo đảm tính dân chủ, công khai, khoa học, ổn định, khả thi và đạt hiệu quả cao.

4. Kiểm soát quyền lực, phòng chống lợi ích nhóm và tham nhũng

Tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, triệt tiêu tư duy "lợi ích nhóm", "lợi ích cục bộ". Xử lý dứt điểm các điểm nghẽn thể chế, tuyệt đối không để quy định pháp luật bị lợi dụng hay trục lợi.

5. Đẩy mạnh phân quyền, phân cấp và khơi thông nguồn lực

Đẩy mạnh chủ trương phân cấp, phân quyền giữa các cấp chính quyền; giải quyết triệt để các bất cập phát sinh từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh; khuyến khích tư duy đổi mới sáng tạo, khơi thông các nguồn lực nhằm thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển mạnh mẽ.

6. Quy định rõ ràng về cơ chế thực hiện thí điểm

Đối với các văn bản quy định thực hiện thí điểm, phải xác định minh bạch phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, không gian và thời gian thí điểm. Sau thời gian thử nghiệm, phải tổ chức sơ kết, tổng kết để xem xét tiếp tục, dừng lại hoặc chính thức ban hành văn bản luật áp dụng đại trà.

7. Tôn trọng định hướng của các đạo luật có tính nền tảng

Các đạo luật như Bộ luật Dân sự 2015, Bộ luật Hình sự 2015, Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 đóng vai trò là đạo luật nền tảng. Khi ban hành các luật chuyên ngành khác, nội dung không được trái với nguyên tắc cơ bản của các luật nền tảng này (trừ khi Quốc hội có quyết định riêng).

8. Thiết kế chặt chẽ các quan hệ mang tính quyền lực nhà nước

Những quy phạm điều chỉnh quan hệ giữa các cơ quan nhà nước với nhau hoặc giữa Nhà nước với cá nhân, tổ chức phải được quy định cụ thể, rõ ràng, chặt chẽ và minh bạch.

9. Khung pháp lý mở đối với giao dịch dân sự, kinh tế tự nguyện

Đối với quan hệ giữa các cá nhân, tổ chức độc lập và bình đẳng, pháp luật chỉ đóng vai trò đặt ra khung pháp lý mang tính nguyên tắc. Các bên được tự do thỏa thuận, tự nguyện xác lập, thay đổi hay chấm dứt quyền và nghĩa vụ trên tinh thần không vi phạm điều cấm của luật, phát huy tối đa tính chủ động, sáng tạo của người dân và doanh nghiệp.

10. Gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và tổ chức thi hành

Xây dựng pháp luật không được tách rời thực tiễn. Việc ban hành phải gắn kết khăng khít với công tác tổ chức thi hành, đưa quy định nhanh chóng đi vào cuộc sống.

11. Thi hành nghiêm minh và bảo vệ bí mật nhà nước

Tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật phải nhất quán, nghiêm minh, kịp thời và công bằng. Đồng thời, bảo đảm tuân thủ nghiêm túc các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước đối với những nội dung thuộc phạm vi bí mật quốc gia.