Nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội bền vững và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc sắp xếp, cấu trúc lại hệ thống giáo dục đại học công lập đang trở thành một nhiệm vụ chiến lược vô cùng cấp thiết. Mới đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành định hướng quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học với nhiều mục tiêu đột phá, hướng tới xây dựng một hệ thống tinh gọn, chất lượng và chuẩn hóa vượt trội.

Tinh gọn bộ máy: Giảm tối thiểu 20% đầu mối cơ sở giáo dục đại học công lập

Cụ thể, căn cứ quy định tại điểm c tiểu mục 2.2 mục II Điều 1 Quyết định 2249/QĐ-BGDĐT, định hướng phát triển mạng lưới cơ sở giáo dục đại học công lập của Việt Nam chú trọng vào tính tinh gọn, hiệu quả, đạt chuẩn quốc gia và quốc tế, bảo đảm phân bố hợp lý theo vùng kinh tế và có quy mô đào tạo tương thích với nhu cầu thị trường lao động.

Đến năm 2030, Quy hoạch đặt mục tiêu giảm tối thiểu 20% đầu mối cơ sở giáo dục đại học công lập. Trong đó, các đại học quốc gia và đại học vùng được tính là một đầu mối cơ sở giáo dục đại học thống nhất.

Việc tái cấu trúc này không đơn thuần là sáp nhập hay giải thể cơ học, mà là quá trình tối ưu hóa nguồn lực đầu tư, tập trung cơ sở vật chất và đội ngũ giảng viên chuyên môn cao. Việc tính các đại học quốc gia và đại học vùng như một đầu mối duy nhất giúp tăng cường tính tự chủ, phối hợp liên ngành và nâng cao hiệu quả quản trị đại học hiện đại.

Mở rộng quy mô và phổ cập giáo dục đại học chất lượng cao

Song song với lộ trình thu gọn đầu mối hành chính, quy mô đào tạo đại học không bị thu hẹp mà được định hướng tăng trưởng mạnh về mặt chất lượng lẫn số lượng người học. Theo quy hoạch, tổng quy mô giáo dục đại học trên toàn quốc sẽ đạt mốc trên 2,2 triệu người học.

• Tỷ lệ người học trong độ tuổi: Đạt mốc 33% số người trong độ tuổi từ 18 đến 22 tuổi tham gia học đại học.
• Cân bằng vùng miền: Đảm bảo không có bất kỳ tỉnh, thành phố nào trên cả nước có tỷ lệ người học đại học thấp hơn 15%, góp phần rút ngắn khoảng cách tri thức và tạo cơ hội bình đẳng cho thanh niên mọi miền tổ quốc.

Cơ cấu trình độ đào tạo và đột phá mạnh mẽ cho lĩnh vực STEM

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất trong chiến lược định hướng của Quyết định 2249/QĐ-BGDĐT chính là sự thay đổi hạt nhân về cơ cấu trình độ và nhóm ngành đào tạo nhằm đáp ứng kỷ nguyên công nghệ số và cách mạng công nghiệp mới:

1. Đào tạo trình độ cao: Tỉ trọng quy mô đào tạo thạc sĩ và các trình độ tương đương định hướng đạt 7,2%; đào tạo trình độ tiến sĩ đạt 0,8%.
2. Đào tạo sư phạm: Tỉ trọng đào tạo cao đẳng sư phạm duy trì ở mức 1% để tập trung nâng chuẩn trình độ giáo viên theo quy định của Luật Giáo dục 2019.
3. Đột phá lĩnh vực STEM: Tỉ trọng quy mô đào tạo đối với các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) được xác định đạt tối thiểu 35% tổng quy mô đào tạo đại học toàn quốc.

Sự ưu tiên vượt trội cho khối ngành STEM phản ánh tầm nhìn chiến lược trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghiệp mũi nhọn, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Hình thành 4 trung tâm giáo dục đại học lớn ngang tầm khu vực

Quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học giai đoạn mới đặt trọng tâm vào việc nâng cấp, phát triển một số trường đại học nòng cốt đạt tiêu chuẩn chất lượng ngang tầm các quốc gia tiên tiến trong khu vực và trên thế giới.

Đặc biệt, hệ thống sẽ tập trung hình thành các trung tâm giáo dục đại học vùng lớn, kết hợp chặt chẽ giữa đào tạo chất lượng cao với nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo tại 4 vùng đô thị trọng điểm:

• Vùng đô thị Hà Nội: Trung tâm giáo dục, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo phía Bắc.
• Vùng đô thị Đà Nẵng: Trung tâm đào tạo nhân lực và công nghệ cao khu vực Miền Trung - Tây Nguyên.
• Vùng đô thị Thành phố Hồ Chí Minh: Trung tâm đào tạo và khoa học công nghệ hàng đầu phía Nam.
• Vùng đô thị Cần Thơ: Trung tâm giáo dục đại học và nghiên cứu khoa học thích ứng cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Tóm lại, việc quy hoạch và giảm tối thiểu 20% đầu mối cơ sở giáo dục đại học công lập đến năm 2030 là bước đi quyết liệt nhằm nâng cao chất lượng toàn diện của nền giáo dục nước nhà, hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo.