Thu hút nhân tài chất lượng cao từ khu vực tư nhân vào khu vực công luôn là một bài toán hóc búa đối với các cơ quan quản lý nhà nước tại Việt Nam. Những rào cản về thủ tục hành chính, quy trình bổ nhiệm nghiêm ngặt, đặc biệt là các yêu cầu về độ tuổi, quy hoạch hay trình độ lý luận chính trị, vô hình trung đã hạn chế cơ hội cống hiến của nhiều chuyên gia, nhà khoa học và doanh nhân giỏi. Tuy nhiên, một bước ngoặt lịch sử đã chính thức mở ra khi Nghị định 235/2026/NĐ-CP về hợp đồng thực hiện công việc trong đơn vị sự nghiệp công lập chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.

Quy định mới này không chỉ tháo gỡ những nút thắt pháp lý bấy lâu nay mà còn tạo ra cơ chế linh hoạt chưa từng có, cho phép các đơn vị sự nghiệp công lập chủ động "trải thảm đỏ" đón nhận nhân sự quản lý cấp cao theo chế độ hợp đồng lao động mà không bị ràng buộc bởi các tiêu chuẩn bổ nhiệm truyền thống.

Bước chuyển mình lịch sử: Miễn quy hoạch, độ tuổi và lý luận chính trị

Điểm nhấn đáng chú ý nhất và cũng là nội dung mang tính đột phá mạnh mẽ nhất nằm tại khoản 5 Điều 3 Nghị định 235/2026/NĐ-CP. Theo đó, Chính phủ đã chính thức nới lỏng các tiêu chuẩn khắt khe đối với nhân sự quản lý làm việc theo chế độ hợp đồng:

"5. Người ký kết hợp đồng thực hiện công việc của vị trí việc làm quản lý không phải bảo đảm điều kiện về độ tuổi, chức danh quy hoạch, trình độ lý luận chính trị theo tiêu chuẩn, điều kiện bổ nhiệm của vị trí việc làm quản lý tương ứng..."

Quy định này đồng nghĩa với việc, một chuyên gia xuất sắc từ khu vực tư nhân hoặc một nhà khoa học đầu ngành khi được ký hợp đồng làm quản lý tại đơn vị sự nghiệp công lập sẽ không cần phải trải qua các bước quy hoạch cán bộ dài hơi, không bị giới hạn bởi độ tuổi lao động theo quy định bổ nhiệm công chức, viên chức thông thường, và đặc biệt là không bắt buộc phải có bằng cấp về lý luận chính trị (như trung cấp hay cao cấp lý luận chính trị). Đây là một tư duy quản lý cực kỳ cởi mở, hướng tới hiệu quả công việc thực tế thay vì nặng nề về bằng cấp và thủ tục hành chính.

Ký kết hợp đồng lao động với chuyên gia chất lượng cao tại đơn vị sự nghiệp công lập (ảnh minh họa)

Ai là đối tượng được "trải thảm đỏ" ký hợp đồng quản lý?

Mặc dù cơ chế được nới lỏng tối đa, nhưng không phải ai cũng có thể được ký hợp đồng để làm công việc quản lý trong các đơn vị sự nghiệp công lập. Nhằm bảo đảm chất lượng bộ máy và hiệu quả hoạt động, khoản 1 Điều 5 Nghị định 235/2026/NĐ-CP đã khoanh vùng rất rõ ràng các đối tượng tinh hoa được áp dụng chính sách này, bao gồm:

• Chuyên gia, nhà quản trị doanh nghiệp, doanh nhân tiêu biểu, xuất sắc trong các lĩnh vực phù hợp với nhiệm vụ của đơn vị;
• Luật gia, luật sư giỏi, nhà khoa học có chuyên môn sâu trong lĩnh vực phù hợp với nhiệm vụ;
• Người có trình độ chuyên môn cao trong các ngành, lĩnh vực chiến lược, trọng điểm phù hợp với sự phát triển của đơn vị sự nghiệp công lập.

Sự định vị rõ ràng này cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong việc thu hút những "bộ óc" lớn, những nhà điều hành có kinh nghiệm thực chiến từ thị trường để thổi một luồng gió mới vào công tác quản trị tại các bệnh viện, trường học, viện nghiên cứu công lập – những nơi đang rất cần sự đổi mới và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Cơ chế kiểm soát chặt chẽ: Không được ký hợp đồng tùy tiện

Song song với việc mở rộng cánh cửa thu hút nhân tài, Điều 3 Nghị định 235/2026/NĐ-CP cũng thiết lập các rào cản pháp lý chặt chẽ để ngăn chặn tình trạng lạm dụng chính sách hoặc ký kết hợp đồng tùy tiện, thiếu minh bạch.

Thứ nhất, phải thông qua Đề án được phê duyệt: Việc lựa chọn người ký kết hợp đồng thực hiện công việc của vị trí việc làm quản lý bắt buộc phải thực hiện thông qua Đề án được cơ quan quản lý đơn vị sự nghiệp công lập phê duyệt. Đề án này phải giải trình chi tiết và làm rõ các nội dung:

• Căn cứ pháp lý và sự cần thiết của việc thuê quản lý;
• Mục tiêu, đối tượng và nội dung công việc cụ thể;
• Kết quả, sản phẩm đầu ra cần đạt được và thời gian thực hiện hợp đồng;
• Điều kiện, tiêu chuẩn, tiêu chí lựa chọn nhân sự;
• Phương thức tổ chức thực hiện, nguồn kinh phí, dự toán kinh phí và phương thức chi trả.

Thứ thứ hai, nguyên tắc phân loại đơn vị sự nghiệp: Nghị định cũng phân định rõ quyền hạn của từng nhóm đơn vị. Các đơn vị tự chủ nhóm 1 (tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư) và nhóm 2 (tự bảo đảm chi thường xuyên) được tự quyết định tổng số người làm việc. Trong khi đó, các đơn vị nhóm 3 và nhóm 4 (tự bảo đảm một phần hoặc do Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên) phải ưu tiên tuyển dụng viên chức theo chỉ tiêu được giao, tuyệt đối không được dùng hình thức ký hợp đồng này để thay thế cho việc tuyển dụng viên chức thông thường.

Điểm khác biệt cốt lõi so với quy định cũ tại Nghị định 111/2022/NĐ-CP

Trước khi có sự ra đời của Nghị định 235/2026/NĐ-CP, việc ký kết hợp đồng lao động trong các cơ quan, đơn vị công lập được điều chỉnh bởi Nghị định 111/2022/NĐ-CP. Tuy nhiên, văn bản cũ này hoàn toàn không có quy định về việc ký hợp đồng để thực hiện công việc của vị trí việc làm quản lý.

Do đó, dưới thời kỳ áp dụng Nghị định 111/2022/NĐ-CP, các đơn vị sự nghiệp công lập không hề có cơ sở pháp lý để thuê ngoài nhân sự quản lý cấp cao, đồng thời cũng không có cơ chế miễn trừ các điều kiện về độ tuổi, quy hoạch hay trình độ lý luận chính trị. Sự bổ sung kịp thời của Nghị định 235/2026/NĐ-CP (nhằm hướng dẫn Luật Viên chức 2025) đã lấp đầy khoảng trống pháp lý này, tạo ra một hành lang thông thoáng, hiện đại và tiệm cận với xu hướng quản trị nhân sự quốc tế.

Lời khuyên thiết thực cho các đơn vị và ứng viên

Đối với các đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt là các đơn vị tự chủ cao, đây là cơ hội vàng để tái cấu trúc bộ máy quản lý, đưa những nhà điều hành chuyên nghiệp vào các vị trí then chốt nhằm tối ưu hóa hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, các đơn vị cần khẩn trương xây dựng các Đề án tuyển dụng thật chi tiết, khoa học và trình cơ quan chủ quản phê duyệt để sẵn sàng áp dụng ngay.

Đối với các chuyên gia, nhà khoa học và doanh nhân xuất sắc từ khu vực tư nhân, đây là thời điểm không thể tốt hơn để cân nhắc việc tham gia vào khu vực công, đóng góp trí tuệ cho sự phát triển của đất nước mà không còn phải lo ngại về những rào cản thủ tục hành chính rườm rà trước đây.