Ngành đường sắt Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ với những điều chỉnh quan trọng về khung pháp lý tài chính. Một trong những cột mốc đáng chú ý nhất chính là việc chính thức áp dụng Thông tư 11/2026/TT-BTC kể từ ngày 27/3/2026. Văn bản này không chỉ đơn thuần thay đổi các con số mà còn định hình lộ trình phát triển hạ tầng đường sắt quốc gia trong dài hạn.

Lộ trình điều chỉnh phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt

Điểm cốt lõi của quy định mới nằm ở Điều 3 Thông tư 11/2026/TT-BTC, nơi xác lập một lộ trình thu phí linh hoạt nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn đầu và tăng dần nguồn thu ngân sách để tái đầu tư hạ tầng trong tương lai.

Cụ thể, mức thu phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia do Nhà nước đầu tư được phân chia thành hai giai đoạn rõ rệt:

• Giai đoạn từ 27/3/2026 đến hết 31/12/2027: Mức thu phí được duy trì ở mức ưu đãi là 2% trên doanh thu kinh doanh vận tải đường sắt. Đây được xem là giải pháp trợ lực quan trọng giúp các doanh nghiệp vận tải ổn định chi phí vận hành và nâng cao năng lực cạnh tranh.
• Giai đoạn từ 01/01/2028 trở đi: Mức phí sẽ tăng mạnh lên 8% trên doanh thu. Việc ấn định thời điểm tăng phí sau gần 2 năm giúp doanh nghiệp có đủ thời gian để chủ động phương án tài chính và điều chỉnh kế hoạch kinh doanh phù hợp.

"Kể từ ngày Thông tư này có hiệu lực thi hành đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2027, mức thu phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia do Nhà nước đầu tư là 2% trên doanh thu kinh doanh vận tải đường sắt. Kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2028 trở đi, mức thu phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia do Nhà nước đầu tư là 8% trên doanh thu kinh doanh vận tải đường sắt."

Phí sát hạch lái tàu và yêu cầu chuẩn hóa đội ngũ nhân lực

Bên cạnh phí hạ tầng, công tác đào tạo và sát hạch nhân lực ngành đường sắt cũng được chuẩn hóa về mặt tài chính. Theo quy định mới, mức phí sát hạch lái tàu được ấn định là 950.000 đồng/người/lần sát hạch. Việc quy định mức phí thống nhất này góp phần minh bạch hóa quy trình cấp chứng chỉ hành nghề, đảm bảo đội ngũ lái tàu được đào tạo bài bản và kiểm định khắt khe trước khi vận hành các đoàn tàu trên mạng lưới đường sắt quốc gia.

Những đối tượng đặc biệt được miễn nộp phí

Nhằm đảm bảo tính nhân văn và phục vụ các mục tiêu chiến lược của quốc gia, Điều 4 Thông tư 11/2026/TT-BTC đã quy định chi tiết các trường hợp được miễn phí.

1. Miễn phí sử dụng hạ tầng cho các mục đích công ích và an ninh

Doanh nghiệp kinh doanh vận tải đường sắt sẽ không phải nộp phí khi sử dụng hạ tầng phục vụ các mục đích sau:

• Thực hiện kiểm tra, sửa chữa và bảo trì định kỳ kết cấu hạ tầng đường sắt.
• Hoạt động phục vụ phòng chống thiên tai, lụt bão và công tác cứu hộ, cứu nạn khẩn cấp.
• Vận tải phục vụ nhu cầu quốc phòng, an ninh quốc gia theo lệnh điều động.
• Thực hiện các nhiệm vụ vận tải đặc biệt hoặc vận tải phục vụ an sinh xã hội theo quy định của pháp luật.

2. Chính sách miễn phí sát hạch lái tàu mang tính an sinh xã hội

Pháp luật dành sự quan tâm đặc biệt đến các đối tượng yếu thế và người có công thông qua việc miễn phí sát hạch lái tàu cho:

• Người thuộc hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều của Chính phủ.
• Người có công với cách mạng và thân nhân người có công theo quy định hiện hành.
• Đồng bào dân tộc thiểu số đang sinh sống tại các xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Lời khuyên pháp lý cho doanh nghiệp và cá nhân

Việc áp dụng mức phí mới từ ngày 27/3/2026 đòi hỏi các doanh nghiệp vận tải đường sắt cần rà soát lại hệ thống kế toán, cập nhật quy trình kê khai và nộp phí theo đúng hướng dẫn tại Thông tư 11/2026/TT-BTC. Đối với các cá nhân thuộc diện được miễn phí sát hạch, cần chủ động chuẩn bị các giấy tờ chứng minh (như sổ hộ nghèo, giấy chứng nhận người có công...) để được hưởng quyền lợi chính đáng khi tham gia sát hạch.

Sự thay đổi này không chỉ là gánh nặng về chi phí mà còn là động lực để ngành đường sắt nâng cao hiệu quả quản lý, tối ưu hóa doanh thu và hướng tới một hệ thống giao thông hiện đại, bền vững hơn.