Trong thị trường xe cũ đầy biến động, việc mua được một chiếc xe giá hời là mong muốn của nhiều người. Tuy nhiên, đằng sau những giao dịch "giá rẻ bất ngờ" thường tiềm ẩn những rủi ro pháp lý cực lớn, đặc biệt là khi chiếc xe đó là tài sản do trộm cắp mà có. Vậy dưới góc độ pháp lý tại thời điểm cuối năm 2019, người mua cần phải đối mặt với những vấn đề gì và làm sao để bảo vệ quyền lợi của mình?

1. Giao dịch vô hiệu: Khi "tiền mất" nhưng xe không còn

Theo quy định tại Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, một trong những điều kiện để giao dịch dân sự có hiệu lực là mục đích và nội dung của giao dịch không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội. Việc mua bán một chiếc xe là tang vật của vụ án trộm cắp rõ ràng đã vi phạm điều cấm này.

Khi cơ quan công an xác định chiếc xe bạn đang sử dụng là tài sản trộm cắp, giao dịch mua bán giữa bạn và người bán sẽ bị tuyên bố là vô hiệu. Hậu quả pháp lý của việc này được quy định cụ thể tại Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015:

Điều 131. Hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu
1. Giao dịch dân sự vô hiệu không làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của các bên kể từ thời điểm giao dịch được xác lập.
2. Khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.
Trường hợp không thể hoàn trả được bằng hiện vật thì trị giá thành tiền để hoàn trả...

Điều này có nghĩa là bạn có nghĩa vụ phải trả lại chiếc xe cho chủ sở hữu hợp pháp (thông qua cơ quan điều tra) và người bán có nghĩa vụ phải trả lại số tiền đã nhận từ bạn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc đòi lại tiền từ những đối tượng bán xe trộm cắp thường cực kỳ khó khăn do chúng thường bỏ trốn hoặc không còn khả năng thanh toán.

2. Quyền đòi lại tài sản của chủ sở hữu và giới hạn của người ngay tình

Nhiều người đặt câu hỏi: "Tôi mua xe ngay tình, có giấy tờ viết tay, tôi có được giữ lại xe không?". Câu trả lời thường là KHÔNG nếu đó là tài sản bị chiếm đoạt bất hợp pháp.

Căn cứ Điều 167 Bộ luật Dân sự 2015 về quyền đòi lại động sản không phải đăng ký quyền sở hữu từ người chiếm hữu ngay tình:

Chủ sở hữu có quyền đòi lại động sản từ người chiếm hữu ngay tình trong trường hợp người chiếm hữu ngay tình có được động sản này thông qua hợp đồng không có đền bù với người không có quyền định đoạt tài sản; trường hợp hợp đồng này là hợp đồng có đền bù thì chủ sở hữu có quyền đòi lại động sản nếu động sản đó bị lấy cắp, bị mất hoặc trường hợp khác bị chiếm hữu ngoài ý chí của chủ sở hữu.

Vì xe máy, ô tô là tài sản bị lấy cắp (ngoài ý chí của chủ sở hữu), nên dù bạn có trả tiền đầy đủ và không biết đó là xe trộm cắp (ngay tình), chủ sở hữu vẫn có quyền đòi lại tài sản từ bạn.

3. Nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Đây là rủi ro nghiêm trọng nhất. Nếu cơ quan chức năng có căn cứ cho rằng bạn biết hoặc có cơ sở để biết chiếc xe đó là do phạm tội mà có nhưng vẫn mua, bạn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội "Chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có" theo quy định tại Điều 323 Bộ luật Hình sự 2015.

Các dấu hiệu để cơ quan điều tra nghi ngờ bạn không ngay tình bao gồm: mua xe với giá quá rẻ so với thị trường, xe không có giấy tờ hoặc giấy tờ giả lộ liễu, giao dịch tại những địa điểm bất thường, người bán có hành tung bất minh...

4. Lời khuyên pháp lý để tự bảo vệ mình

Để tránh rơi vào tình cảnh "tiền mất tật mang", người mua xe cũ cần lưu ý các bước sau:

• Kiểm tra kỹ giấy tờ: Đối chiếu thông tin trên Cà-vẹt xe với Chứng minh nhân dân của người bán. Tuyệt đối không mua xe "mẹ bồng con", xe không giấy.
• Xác thực số khung, số máy: Kiểm tra xem có dấu hiệu đục đẽo, tẩy xóa hay không.
• Thực hiện công chứng: Mọi giao dịch mua bán xe nên được thực hiện tại văn phòng công chứng để đảm bảo tính pháp lý và sự kiểm tra của công chứng viên.
• Lưu giữ bằng chứng: Giữ lại các tin nhắn, hợp đồng, thông tin liên lạc của người bán để cung cấp cho cơ quan công an khi cần thiết.

Nếu lỡ mua nhầm xe trộm cắp, bạn nên chủ động trình báo cơ quan công an gần nhất. Việc tự nguyện giao nộp tài sản và hợp tác điều tra sẽ là căn cứ quan trọng để chứng minh sự ngay tình của bạn, tránh bị liên đới trách nhiệm hình sự và là cơ sở để khởi kiện dân sự đòi lại tiền từ kẻ lừa đảo.