Trong thực tế, không ít trường hợp vợ hoặc chồng bỏ nhà đi biệt tích nhiều năm, không có tin tức, khiến người ở lại rơi vào tình cảnh "đi mắc núi, trở lại mắc sông". Khi muốn xây dựng hạnh phúc mới hoặc ổn định cuộc sống, họ gặp phải rào cản pháp lý lớn: Làm sao để ly hôn khi không biết đối phương đang ở đâu? Bài viết dưới đây sẽ phân tích sâu các giải pháp pháp lý dựa trên quy định hiện hành tại thời điểm đầu năm 2020.

1. Xác định nơi cư trú cuối cùng: Chìa khóa để Tòa án thụ lý vụ án

Một trong những khó khăn lớn nhất khi khởi kiện ly hôn là xác định thẩm quyền của Tòa án. Theo nguyên tắc chung, Tòa án nơi bị đơn cư trú sẽ có thẩm quyền giải quyết. Tuy nhiên, nếu bị đơn không có nơi cư trú rõ ràng, nguyên đơn cần vận dụng quy định tại điểm a khoản 1 Điều 40 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

"Nếu không biết nơi cư trú, làm việc, trụ sở của bị đơn thì nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc, có trụ sở cuối cùng hoặc nơi bị đơn có tài sản giải quyết"

Theo Điều 12 Luật Cư trú 2006, nơi cư trú được xác định là chỗ ở hợp pháp mà người đó thường xuyên sinh sống. Trong trường hợp ly hôn, "nơi cư trú cuối cùng" được hiểu là địa chỉ cuối cùng mà bạn biết chắc chắn chồng/vợ mình đã sinh sống trước khi biệt tích.

2. Xử lý trường hợp bị đơn cố tình che giấu địa chỉ

Nhiều trường hợp bị đơn không thực sự mất tích mà chỉ cố tình thay đổi chỗ ở, không thông báo địa chỉ mới nhằm trốn tránh nghĩa vụ. Đây là bẫy pháp lý khiến nhiều đơn khởi kiện bị trả lại. Tuy nhiên, theo hướng dẫn tại Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP, nếu người khởi kiện đã ghi đúng địa chỉ nơi cư trú cuối cùng nhưng bị đơn cố tình giấu địa chỉ, Thẩm phán không được trả lại đơn mà phải tiến hành thụ lý và giải quyết theo thủ tục chung (niêm yết công khai).

3. Giải pháp tuyên bố mất tích để ly hôn

Nếu sau khi đã áp dụng các biện pháp tìm kiếm nhưng vẫn không có tin tức xác thực, bạn cần thực hiện quy trình hai bước để chấm dứt hôn nhân:

Bước 1: Yêu cầu tuyên bố một người mất tích

Căn cứ khoản 1 Điều 68 Bộ luật Dân sự 2015, khi một người biệt tích 02 năm liền trở lên và đã thực hiện thông báo tìm kiếm theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự nhưng vẫn không có tin tức, Tòa án có thể tuyên bố người đó mất tích.

Bước 2: Khởi kiện ly hôn

Sau khi có quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án có hiệu lực pháp luật, bạn thực hiện quyền yêu cầu ly hôn theo khoản 2 Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:

"Trong trường hợp vợ hoặc chồng của người bị Tòa án tuyên bố mất tích yêu cầu ly hôn thì Tòa án giải quyết cho ly hôn."

4. Trình tự thực hiện thực tế

• Giai đoạn 1: Nộp đơn yêu cầu thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú theo Điều 381 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
• Giai đoạn 2: Nộp đơn yêu cầu tuyên bố mất tích (sau khi hết thời hạn thông báo tìm kiếm).
• Giai đoạn 3: Nộp đơn khởi kiện ly hôn kèm theo Quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án.

Việc ly hôn với người không có nơi cư trú rõ ràng là một quy trình phức tạp, đòi hỏi thời gian và sự chuẩn bị hồ sơ kỹ lưỡng. Tuy nhiên, đây là con đường pháp lý duy nhất để đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho người ở lại, giúp họ giải phóng bản thân khỏi một mối quan hệ hôn nhân chỉ còn tồn tại trên danh nghĩa.