Trong đời sống hôn nhân hiện đại, việc xác lập một nền tảng tài chính minh bạch ngay từ đầu không chỉ giúp các cặp đôi chủ động trong quản lý kinh tế mà còn là giải pháp hữu hiệu để phòng ngừa những tranh chấp không đáng có về sau. Theo quy định của pháp luật Việt Nam tại thời điểm năm 2020, chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận là một quyền lợi hợp pháp được ghi nhận rõ nét.

Cặp đôi thực hiện ký kết thỏa thuận tài sản tại văn phòng công chứng (ảnh minh họa)

1. Điều kiện để thỏa thuận tài sản trước kết hôn có hiệu lực

Căn cứ quy định tại Điều 47 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, để một bản thỏa thuận tài sản có giá trị pháp lý, các cặp đôi cần lưu ý các điều kiện tiên quyết sau:

• Thời điểm lập: Thỏa thuận phải được lập trước khi kết hôn.
• Hình thức: Bắt buộc phải lập thành văn bản.
• Thủ tục: Văn bản thỏa thuận phải được công chứng hoặc chứng thực theo quy định.

Chế độ tài sản này sẽ chính thức được xác lập và có hiệu lực kể từ ngày hai bên hoàn tất thủ tục đăng ký kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền.

2. Nội dung cơ bản của bản thỏa thuận tài sản

Một bản thỏa thuận chặt chẽ cần bao quát các vấn đề cốt lõi được quy định tại Điều 48 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, bao gồm:

• Xác định rõ danh mục tài sản nào là tài sản chung, tài sản nào là tài sản riêng của mỗi bên.
• Quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của vợ, chồng đối với các khối tài sản này, đặc biệt là trong các giao dịch liên quan đến bất động sản hoặc tài sản có giá trị lớn.
• Phương án phân chia tài sản khi chế độ tài sản này chấm dứt (ví dụ: khi ly hôn hoặc một bên qua đời).
• Các thỏa thuận về tài sản để bảo đảm nhu cầu thiết yếu của gia đình.

Nhẫn cưới và hợp đồng thỏa thuận tài sản - sự kết hợp giữa tình cảm và trách nhiệm pháp lý (ảnh minh họa)

3. Những trường hợp thỏa thuận bị Tòa án tuyên vô hiệu

Các cặp đôi cần đặc biệt lưu ý tránh các nội dung vi phạm dẫn đến việc thỏa thuận bị vô hiệu theo Điều 50 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:

"1. Thỏa thuận về chế độ tài sản của vợ chồng bị Tòa án tuyên bố vô hiệu khi thuộc một trong các trường hợp sau đây: a) Không tuân thủ điều kiện có hiệu lực của giao dịch được quy định tại Bộ luật dân sự và các luật khác có liên quan; b) Vi phạm một trong các quy định tại các điều 29, 30, 31 và 32 của Luật này; c) Nội dung của thỏa thuận vi phạm nghiêm trọng quyền được cấp dưỡng, quyền được thừa kế và quyền, lợi ích hợp pháp khác của cha, mẹ, con và thành viên khác của gia đình."

4. Quy trình và hồ sơ công chứng thỏa thuận

Để thực hiện việc công chứng, hai bên cần chuẩn bị hồ sơ theo Điều 40 Luật Công chứng 2014 tại các tổ chức hành nghề công chứng:

• Phiếu yêu cầu công chứng theo mẫu của văn phòng.
• Dự thảo văn bản thỏa thuận (nếu có) hoặc yêu cầu Công chứng viên soạn thảo.
• Giấy tờ tùy thân: Chứng minh nhân dân/Căn cước công dân, Sổ hộ khẩu của cả hai bên.
• Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản (Sổ đỏ, đăng ký xe, sổ tiết kiệm...) nếu thỏa thuận có liệt kê tài sản cụ thể.

Trong quá trình chung sống, nếu có nhu cầu thay đổi, vợ chồng hoàn toàn có quyền sửa đổi hoặc bổ sung nội dung thỏa thuận này theo quy định tại Điều 49 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, miễn là việc sửa đổi cũng phải được lập thành văn bản công chứng.

Việc xác lập chế độ tài sản trước kết hôn không phải là biểu hiện của sự thiếu tin tưởng, mà là sự văn minh, trách nhiệm nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của mỗi cá nhân và sự ổn định của gia đình trong tương lai.