Không gian thờ cúng tổ tiên trang nghiêm trong ngôi nhà truyền thống Việt Nam (ảnh minh họa)

Quy định về người quản lý di sản theo di chúc

Theo quy định tại Điều 616 Bộ luật Dân sự 2015, người quản lý di sản có thể là người được chỉ định trực tiếp trong di chúc hoặc do những người thừa kế thỏa thuận cử ra. Vai trò của họ là bảo toàn tài sản cho đến khi được phân chia hoặc thực hiện các nghĩa vụ tài chính của người quá cố.

Điều 616. Người quản lý di sản

1. Người quản lý di sản là người được chỉ định trong di chúc hoặc do những người thừa kế thỏa thuận cử ra.

2. Trường hợp di chúc không chỉ định người quản lý di sản và những người thừa kế chưa cử được người quản lý di sản thì người đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý di sản tiếp tục quản lý di sản đó cho đến khi những người thừa kế cử được người quản lý di sản.

Trong trường hợp di sản được dùng vào việc thờ cúng, tính chất quản lý có sự khác biệt rõ rệt vì phần tài sản này không được chia thừa kế.

Giải quyết tình huống người quản lý di sản thờ cúng qua đời

Vấn đề nảy sinh khi những người được chỉ định quản lý di sản thờ cúng (thường là con trưởng hoặc những người con được tin tưởng) đều đã qua đời. Điều 645 Bộ luật Dân sự 2015 đã dự liệu tình huống này để đảm bảo việc thờ cúng không bị gián đoạn.

Các thành viên trong gia đình họp bàn về việc cử người quản lý di sản thờ cúng mới (ảnh minh họa)

Cụ thể, nếu người lập di chúc để lại một phần di sản dùng vào việc thờ cúng thì phần di sản đó được giao cho người đã được chỉ định trong di chúc quản lý. Nếu người được chỉ định không thực hiện đúng hoặc đã chết, những người thừa kế có quyền cử người khác thay thế.

Đặc biệt, đoạn cuối của khoản 1 Điều 645 nêu rõ: "Trường hợp tất cả những người thừa kế theo di chúc đều đã chết thì phần di sản dùng để thờ cúng thuộc về người đang quản lý hợp pháp di sản đó trong số những người thuộc diện thừa kế theo pháp luật."

Xác định người thừa kế theo pháp luật quản lý di sản

Khi không còn người thừa kế theo di chúc, quyền quản lý sẽ chuyển sang những người thuộc diện thừa kế theo pháp luật. Danh sách này được xác định theo thứ tự ưu tiên tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015:

• Hàng thừa kế thứ nhất: Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
• Hàng thừa kế thứ hai: Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại.
• Hàng thừa kế thứ ba: Cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

Như vậy, nếu hai người con trai được chỉ định quản lý di sản thờ cúng đều đã mất, những người còn lại trong hàng thừa kế thứ nhất (như các anh chị em khác) hoặc hàng thừa kế tiếp theo sẽ có quyền thỏa thuận để cử ra người quản lý mới.

Thủ tục lập văn bản thỏa thuận cử người quản lý di sản

Để tránh những tranh chấp không đáng có và đảm bảo tính pháp lý, các thành viên trong gia đình nên lập Văn bản thỏa thuận cử người quản lý di sản. Văn bản này cần có đầy đủ chữ ký hoặc điểm chỉ của tất cả những người thừa kế hợp pháp.

Việc công chứng hoặc chứng thực văn bản này tại cơ quan có thẩm quyền là vô cùng cần thiết để làm căn cứ giải quyết các thủ tục hành chính liên quan đến di sản sau này.

Tóm lại, pháp luật Việt Nam luôn ưu tiên sự thỏa thuận của các thành viên trong gia đình dựa trên tinh thần tôn trọng ý chí của người quá cố và truyền thống đạo đức. Khi có sự cố xảy ra với người quản lý cũ, việc bình tĩnh đối chiếu các quy định tại Bộ luật Dân sự 2015 sẽ giúp gia đình tìm ra giải pháp thấu tình đạt lý.