Từ ngày 01/01/2021, hệ thống pháp luật lao động Việt Nam đã có những bước chuyển mình quan trọng với việc áp dụng Bộ luật Lao động 2019. Một trong những vấn đề được người lao động và doanh nghiệp đặc biệt quan tâm chính là các tiêu chí xác định và chế độ đãi ngộ đối với các ngành nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.

Khung pháp lý mới về danh mục nghề nghiệp nặng nhọc, độc hại

Hiện nay, việc xác định một công việc có thuộc danh mục nặng nhọc, độc hại hay không được căn cứ trực tiếp vào Thông tư 11/2020/TT-BLĐTBXH (có hiệu lực từ ngày 01/03/2021). Thông tư này đã hệ thống hóa và liệt kê chi tiết hàng ngàn chức danh nghề nghiệp thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như khai thác mỏ, cơ khí, hóa chất, xây dựng...

Tuy nhiên, thực tế phát sinh nhiều ngành nghề mới chưa kịp cập nhật vào danh mục. Khi đó, các tiêu chí định tính và định lượng để xác định điều kiện lao động trở nên vô cùng quan trọng. Theo hướng dẫn tại Công văn 2753/LĐTBXH-BHLĐ, việc phân loại dựa trên các chỉ tiêu về tâm sinh lý lao động và các yếu tố môi trường độc hại.

Các tiêu chuẩn kỹ thuật về môi trường lao động

Để có căn cứ khoa học, doanh nghiệp phải tiến hành quan trắc môi trường lao động định kỳ. Các chỉ số này phải được đối chiếu với các Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) hiện hành:

• Bụi: Tuân thủ QCVN 02:2019/BYT về giá trị giới hạn tiếp xúc cho phép tại nơi làm việc.
• Tiếng ồn: Không vượt quá mức cho phép tại QCVN 24:2016/BYT.
• Rung động: Căn cứ theo QCVN 27:2016/BYT để đảm bảo sức khỏe xương khớp cho công nhân.
• Khí hậu: Nhiệt độ, độ ẩm và tốc độ gió phải nằm trong ngưỡng của QCVN 26:2016/BYT.

Chế độ tiền lương và phụ cấp theo quy định năm 2021

Về vấn đề tiền lương, Điều 93 Bộ luật Lao động 2019 trao quyền chủ động cho người sử dụng lao động trong việc xây dựng thang lương, bảng lương nhưng phải dựa trên sự tham khảo ý kiến của tổ chức đại diện người lao động.

Đáng chú ý, Nghị định 145/2020/NĐ-CP đã bãi bỏ Nghị định 49/2013/NĐ-CP, dẫn đến việc không còn quy định cứng nhắc về mức lương cho lao động nặng nhọc phải cao hơn ít nhất 5% hoặc 7% so với lao động bình thường. Thay vào đó, mức lương và phụ cấp hoàn toàn dựa trên sự thỏa thuận tại Điều 103 Bộ luật Lao động 2019.

"Chế độ phụ cấp, trợ cấp, nâng bậc, nâng lương và các chế độ khuyến khích đối với người lao động được thỏa thuận trong hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể hoặc quy định trong quy chế của người sử dụng lao động."

Lời khuyên cho doanh nghiệp và người lao động

Trong bối cảnh các quy định mới đang dần đi vào thực tiễn, doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại danh mục nghề nghiệp. Nếu công việc có yếu tố nặng nhọc nhưng chưa nằm trong danh mục của Thông tư 11/2020/TT-BLĐTBXH, đơn vị cần lập hồ sơ gửi Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội để được hướng dẫn bổ sung.

Đối với người lao động, việc nắm rõ các tiêu chí này giúp bảo vệ quyền lợi chính đáng về thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi và các chế độ bảo hiểm xã hội đặc thù dành cho đối tượng làm việc trong môi trường nguy hiểm.