Trong nỗ lực cải tổ và nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực kinh tế Nhà nước, Chính phủ vừa chính thức ban hành Nghị định 199/2004/NĐ-CP về Quy chế quản lý tài chính của công ty Nhà nước và quản lý vốn Nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp khác. Đây được xem là một bước đi quyết liệt nhằm gắn trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu với kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.

Án 'miễn nhiệm' treo lơ lửng trên đầu các Giám đốc DNNN

Điểm đáng chú ý nhất và cũng gây xôn xao dư luận nhất trong bản Quy chế mới này chính là các quy định về việc xử lý trách nhiệm đối với Tổng giám đốc hoặc Giám đốc doanh nghiệp Nhà nước (DNNN). Theo đó, quyền lực đi đôi với trách nhiệm, và cái giá phải trả cho sự yếu kém trong quản lý tài chính là rất lớn.

Cụ thể, người đứng đầu doanh nghiệp sẽ bị miễn nhiệm hoặc chấm dứt hợp đồng trước thời hạn nếu rơi vào một trong các trường hợp sau:

• Thua lỗ kéo dài: Để công ty thua lỗ 2 năm liên tiếp hoặc không đạt chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận trên vốn Nhà nước đầu tư trong 2 năm liên tiếp (trừ các trường hợp khách quan được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt).
• Gian dối tài chính: Báo cáo không trung thực tình hình tài chính của công ty từ 2 lần trở lên, hoặc chỉ cần 1 lần nhưng gây ra sai lệch nghiêm trọng, làm biến dạng bức tranh sức khỏe của doanh nghiệp.
• Né tránh trách nhiệm phá sản: Khi công ty đã lâm vào tình trạng phá sản nhưng Giám đốc không nộp đơn yêu cầu phá sản theo quy định của pháp luật.

Quang cảnh một cuộc họp hội đồng quản trị DNNN thời kỳ đổi mới (ảnh minh họa)

Tăng cường minh bạch và kiểm soát vốn Nhà nước

Không chỉ dừng lại ở việc xử lý cán bộ, Nghị định 199/2004/NĐ-CP còn thiết lập một khung pháp lý chặt chẽ hơn về việc quản lý vốn. Việc đầu tư ra ngoài doanh nghiệp, quản lý nợ phải thu, nợ phải trả và phân phối lợi nhuận đều được quy định chi tiết nhằm tránh thất thoát tài sản công.

Các chuyên gia kinh tế nhận định, việc áp dụng các chỉ số tài chính như tỷ suất lợi nhuận trên vốn làm thước đo năng lực điều hành là một bước tiến lớn, tiệm cận với các chuẩn mực quản trị doanh nghiệp hiện đại. Điều này buộc các Giám đốc DNNN phải thay đổi tư duy từ "bao cấp" sang kinh doanh thực thụ, có tính toán và chịu trách nhiệm đến cùng.

Bãi bỏ hàng loạt văn bản cũ để thống nhất quản lý

Cùng với việc ban hành quy định mới, Chính phủ cũng quyết định dọn dẹp hệ thống văn bản pháp luật chồng chéo trước đây. Nghị định 199/2004/NĐ-CP chính thức thay thế và bãi bỏ hiệu lực thi hành đối với 4 Nghị định quan trọng sau:

• Nghị định số 56-CP về DNNN hoạt động công ích.
• Nghị định số 59-CP về Quy chế quản lý tài chính và hạch toán kinh doanh đối với DNNN.
• Nghị định số 27/1999/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 59-CP.
• Nghị định số 73/2000/NĐ-CP về Quy chế quản lý vốn Nhà nước ở doanh nghiệp khác.

Việc quy tụ các quy định về một mối dưới Nghị định 199/2004/NĐ-CP giúp tạo ra một hành lang pháp lý thống nhất, minh bạch, giúp các doanh nghiệp dễ dàng áp dụng và các cơ quan quản lý dễ dàng giám sát, kiểm tra.

(Theo Hệ thống Pháp luật Việt Nam)