Trong bối cảnh Việt Nam vừa chính thức gia nhập WTO, việc hoàn thiện khung pháp lý cho các định chế tài chính và thương mại hiện đại là yêu cầu cấp thiết. Ngày 28/12/2006, Chính phủ đã ban hành Nghị định 158/2006/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Thương mại 2005 về việc thành lập Sở Giao dịch hàng hoá. Đây được xem là "phát súng" đầu tiên định hình thị trường giao dịch hàng hóa tập trung tại nước ta.

Sở Giao dịch hàng hoá: Mô hình doanh nghiệp đặc thù

Theo quy định tại Nghị định mới, Sở Giao dịch hàng hoá không còn là một cơ quan hành chính mà là một pháp nhân được thành lập dưới hình thức Công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc Công ty cổ phần. Việc vận hành phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Luật Doanh nghiệp 2005 và các điều kiện đặc thù về vốn, cơ sở vật chất kỹ thuật.

Bộ trưởng Bộ Thương mại (nay là Bộ Công Thương) giữ vai trò then chốt trong việc cấp phép, phê chuẩn Điều lệ hoạt động và công bố danh mục hàng hoá được phép giao dịch. Điều này đảm bảo sự kiểm soát của Nhà nước đối với các mặt hàng chiến lược, tránh tình trạng biến tướng thành các sàn giao dịch ảo gây bất ổn kinh tế.

Cơ chế ủy thác: Cơ hội cho thương nhân nhỏ lẻ

Một trong những điểm tiến bộ của Nghị định 158/2006/NĐ-CP là cho phép các tổ chức, cá nhân không phải thành viên của Sở vẫn có thể tham gia mua bán thông qua hình thức ủy thác cho các thành viên kinh doanh.

Tuy nhiên, pháp luật yêu cầu việc uỷ thác mua bán hàng hoá phải được thực hiện trên cơ sở hợp đồng uỷ thác giao dịch bằng văn bản. Điều này giúp minh bạch hóa các giao dịch, bảo vệ thương nhân trước những rủi ro biến động giá trên thị trường quốc tế, đặc biệt là với các mặt hàng nông sản thế mạnh như cà phê, cao su.

Quyền vươn ra thị trường quốc tế

Nghị định cũng mở ra cánh cửa cho thương nhân Việt Nam tham gia hoạt động mua bán hàng hoá qua Sở Giao dịch hàng hoá ở nước ngoài. Đây là bước đi táo bạo nhưng cần thiết để doanh nghiệp nội địa làm quen với các công cụ phái sinh hàng hóa toàn cầu.

Dù vậy, thương nhân phải tuân thủ lộ trình, điều kiện và phạm vi do Bộ Thương mại quy định. Đặc biệt, các quy định về quản lý ngoại hối, thanh toán quốc tế và xuất nhập khẩu phải được thực hiện nghiêm ngặt để tránh thất thoát ngoại tệ và vi phạm pháp luật quốc tế.

"Chính phủ thống nhất quản lý hoạt động mua bán hàng hoá qua Sở Giao dịch hàng hoá và Bộ Thương mại chịu trách nhiệm quản lý hoạt động này trước Chính phủ."

Với việc ban hành khung pháp lý này ngay tại thời điểm đầu năm 2007, kỳ vọng rằng thị trường hàng hóa Việt Nam sẽ sớm có những bước chuyển mình mạnh mẽ, giúp người nông dân và doanh nghiệp chủ động hơn trong việc định giá và tiêu thụ sản phẩm.