Ngày 19/11/2018 vừa qua, tại Kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa XIV đã chính thức thông qua Luật Đặc xá 2018. Đây là văn bản pháp lý quan trọng, thay thế cho Luật Đặc xá năm 2007, nhằm cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp 2013 về quyền hạn của Chủ tịch nước và chính sách khoan hồng của Nhà nước ta.

Bước ngoặt mới trong chính sách khoan hồng

Mặc dù đến ngày 01/07/2019 mới chính thức có hiệu lực, nhưng những nội dung của Luật Đặc xá 2018 đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận, nhất là thân nhân và những người đang chấp hành án phạt tù. Điểm mới nổi bật nhất chính là việc siết chặt các điều kiện để được đề nghị đặc xá, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và phòng ngừa tái phạm tội.

Theo quy định tại Điều 12 Luật Đặc xá 2018, có 06 nhóm trường hợp dù có đủ điều kiện cơ bản nhưng vẫn tuyệt đối không được đề nghị đặc xá. Điều này thể hiện thái độ kiên quyết của Nhà nước đối với các loại tội phạm nguy hiểm hoặc có tính chất ngoan cố.

Người có từ 02 tiền án trở lên chính thức hết cơ hội đặc xá

Một trong những thay đổi gây chú ý nhất là quy định tại khoản 5 Điều 12 Luật Đặc xá 2018. Theo đó, người có từ 02 tiền án trở lên sẽ không được đề nghị đặc xá. Đây là quy định mới so với trước đây, nhằm hạn chế tối đa việc những đối tượng phạm tội chuyên nghiệp, tái phạm nhiều lần lợi dụng chính sách nhân đạo để sớm trở lại xã hội và tiếp tục gây án.

Chính sách đặc xá mới đề cao tính nghiêm minh và phòng ngừa tái phạm (ảnh minh họa)

Danh sách các tội danh 'miễn nhiễm' với đặc xá

Bên cạnh yếu tố nhân thân, loại tội phạm cũng là căn cứ quan trọng để loại trừ quyền được đề nghị đặc xá. Cụ thể, khoản 1 Điều 12 Luật Đặc xá 2018 quy định rõ các tội danh xâm phạm an ninh quốc gia và các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng khác sẽ không được xem xét:

"1. Bị kết án phạt tù về tội phản bội Tổ quốc; tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân; tội gián điệp; tội xâm phạm an ninh lãnh thổ; tội bạo loạn; tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân; tội phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; tội làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; tội phá rối an ninh; tội chống phá cơ sở giam giữ; tội khủng bố hoặc một trong các tội quy định tại Chương các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh của Bộ luật Hình sự;"

Ngoài ra, những người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi phạm tội khác (theo khoản 3 Điều 12) hoặc bản án đang bị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm theo hướng tăng nặng (theo khoản 2 Điều 12) cũng sẽ không thuộc diện được đặc xá lần này.

Quyền lợi và sự hỗ trợ sau đặc xá

Dù siết chặt đầu vào, nhưng Luật Đặc xá 2018 lại chú trọng hơn đến hậu quả của việc đặc xá, đó là sự tái hòa nhập cộng đồng. Người được đặc xá sẽ được chính quyền địa phương hỗ trợ, tạo điều kiện về việc làm và ổn định cuộc sống, giúp họ sớm trở thành công dân có ích.

Việc nắm vững các quy định mới này là vô cùng cần thiết để các phạm nhân có động lực cải tạo tốt, đồng thời giúp thân nhân hiểu rõ về chính sách pháp luật của Nhà nước trong giai đoạn chuyển giao quan trọng này.