Ngày 03/12/2018, Bộ Nội vụ đã chính thức ban hành Thông tư 14/2018/TT-BNV sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 04/2012/TT-BNV hướng dẫn về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố. Đây được xem là một bước đi quan trọng trong lộ trình tinh gọn bộ máy hành chính cơ sở, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước tại địa phương.

Bước ngoặt trong việc tinh gọn bộ máy hành chính cơ sở

Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, việc điều chỉnh quy mô thôn và tổ dân phố là yêu cầu cấp thiết. Theo quy định mới tại Thông tư 14/2018/TT-BNV, tiêu chuẩn về số hộ gia đình để thành lập thôn, tổ dân phố mới đã được tăng lên đáng kể so với trước đây.

Việc nâng cao định mức số hộ không chỉ giúp giảm số lượng đầu mối thôn, tổ dân phố mà còn góp phần giảm chi ngân sách cho đội ngũ cán bộ không chuyên trách ở cơ sở. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra thách thức cho công tác quản lý khi địa bàn dân cư trở nên đông đúc hơn.

Chi tiết quy mô số hộ gia đình theo từng khu vực

Căn cứ theo quy định tại khoản 4 Điều 1 Thông tư 14/2018/TT-BNV (sửa đổi Điều 7 Thông tư 04/2012/TT-BNV), điều kiện thành lập thôn mới, tổ dân phố mới được quy định cụ thể như sau:

1. Đối với việc thành lập thôn tại các xã

• Các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc: Phải có từ 150 hộ gia đình trở lên.
• Các tỉnh Đồng bằng sông Hồng: Phải có từ 300 hộ gia đình trở lên.
• Các tỉnh miền Nam: Phải có từ 350 hộ gia đình trở lên.
• Các tỉnh miền Trung: Phải có từ 250 hộ gia đình trở lên.

Cảnh quan làng quê tại khu vực Đồng bằng sông Hồng - nơi có quy định mới về quy mô thôn (ảnh minh họa)

2. Đối với việc thành lập tổ dân phố tại các phường, thị trấn

• Các tỉnh Đồng bằng sông Hồng: Phải có từ 350 hộ gia đình trở lên.
• Các tỉnh miền Nam: Phải có từ 400 hộ gia đình trở lên.
• Các tỉnh miền Trung: Phải có từ 300 hộ gia đình trở lên.
• Riêng Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh: Phải có từ 450 hộ gia đình trở lên.

Như vậy, so với quy định cũ, mức tiêu chuẩn tại hai đô thị đặc biệt là Hà Nội và TP.HCM đã được đẩy lên mức cao nhất cả nước, phản ánh đúng thực tế mật độ dân cư dày đặc tại các thành phố này.

Quy trình và điều kiện đặc thù

Ngoài tiêu chuẩn về số hộ gia đình, việc thành lập thôn, tổ dân phố mới còn phải đảm bảo các điều kiện về hạ tầng kinh tế - xã hội, sự đồng thuận của nhân dân và phù hợp với quy hoạch phát triển của địa phương. Thông tư 14/2018/TT-BNV cũng nhấn mạnh việc khuyến khích ghép các thôn, tổ dân phố có quy mô nhỏ để thành lập thôn, tổ dân phố mới nhằm tinh gọn đầu mối.

"Trường hợp thành lập thôn, tổ dân phố mới do chia tách thôn, tổ dân phố hiện có thì phải bảo đảm các điều kiện quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này. Đối với các thôn, tổ dân phố có quy mô số hộ gia đình dưới 50% định mức quy định thì phải thực hiện việc sáp nhập."

Hiệu lực thi hành và những lưu ý quan trọng

Quy định mới này sẽ chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 20/01/2019. Các địa phương cần chủ động rà soát, xây dựng phương án sắp xếp, sáp nhập các đơn vị chưa đủ chuẩn để đảm bảo đúng lộ trình mà Bộ Nội vụ đã đề ra.

Đối với người dân, việc thay đổi quy mô tổ dân phố có thể dẫn đến việc thay đổi tên gọi hoặc phạm vi quản lý hành chính, tuy nhiên các quyền lợi và nghĩa vụ cơ bản của công dân vẫn được đảm bảo xuyên suốt quá trình chuyển đổi này.

Hệ thống Pháp luật