Chơi họ (hay còn gọi là hụi, biêu, phường) là một hình thức huy động vốn phổ biến trong đời sống nhân dân Việt Nam từ bao đời nay. Tuy nhiên, do thiếu khung pháp lý chặt chẽ, hình thức này thường xuyên biến tướng thành tín dụng đen hoặc dẫn đến các vụ vỡ nợ quy mô lớn. Để chấn chỉnh tình trạng này, ngày 19/02/2019, Chính phủ đã ban hành Nghị định 19/2019/NĐ-CP quy định về họ, hụi, biêu, phường, trong đó điểm đáng chú ý nhất là việc áp trần lãi suất cho các dây họ có lãi.

Người dân cần nắm rõ quy định về lãi suất khi tham gia các dây họ (ảnh minh họa)

Trần lãi suất 20%/năm: Ranh giới giữa hợp pháp và vi phạm

Theo quy định tại Điều 21 Nghị định 19/2019/NĐ-CP, lãi suất trong họ có lãi do các thành viên của dây họ thỏa thuận hoặc do từng thành viên đưa ra để được lĩnh họ tại mỗi kỳ mở họ. Tuy nhiên, mức lãi suất này bị khống chế bởi một giới hạn nghiêm ngặt:

"1. Lãi suất trong họ có lãi do các thành viên của dây họ thỏa thuận hoặc do từng thành viên đưa ra để được lĩnh họ tại mỗi kỳ mở họ nhưng không vượt quá 20%/năm của tổng giá trị các phần họ phải góp trừ đi giá trị các phần họ đã góp trên thời gian còn lại của dây họ."

Quy định này nhằm đồng bộ hóa với Bộ luật Dân sự 2015, bảo vệ quyền lợi của các thành viên tham gia và ngăn chặn tình trạng cho vay nặng lãi núp bóng chơi họ. Nếu các bên thỏa thuận mức lãi suất vượt quá 20%/năm, thì phần lãi suất vượt quá đó sẽ không có hiệu lực pháp lý.

Cách tính lãi suất và những điều chỉnh cần lưu ý

Việc xác định lãi suất không chỉ dựa trên con số thỏa thuận ban đầu mà còn phải tính toán dựa trên tổng giá trị các phần họ phải góp thực tế. Trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh mức lãi suất giới hạn theo quy định tại khoản 1 Điều 468 của Bộ luật Dân sự, thì mức lãi suất trong dây họ cũng sẽ được điều chỉnh tương ứng.

Việc ghi chép sổ sách thu chi trong chơi họ cần minh bạch và đúng luật (ảnh minh họa)

Lãi suất trong trường hợp chậm góp hoặc chậm giao phần họ

Một trong những vấn đề gây tranh chấp nhiều nhất trong chơi họ là việc chậm trễ nghĩa vụ tài chính. Điều 22 Nghị định 19/2019/NĐ-CP đã quy định rất rõ về trách nhiệm trả lãi khi có sự chậm trễ:

• Đối với chủ họ: Nếu đến kỳ mở họ mà chủ họ không giao hoặc giao không đầy đủ phần họ cho thành viên được lĩnh, chủ họ phải trả lãi đối với số tiền chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả.
• Đối với thành viên: Thành viên chưa lĩnh họ nếu không góp phần họ đúng hạn cũng phải chịu trách nhiệm tương tự.

Mức lãi suất chậm trả này được các bên thỏa thuận nhưng cũng không được vượt quá 20%/năm. Nếu không có thỏa thuận, lãi suất sẽ được xác định bằng 50% mức lãi suất giới hạn (tức là khoảng 10%/năm) tính trên số tiền chậm trả.

Lời khuyên pháp lý cho người tham gia

Việc ban hành Nghị định 19/2019/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 05/04/2019) là một bước tiến quan trọng để minh bạch hóa hoạt động chơi họ. Người dân khi tham gia cần lưu ý:

1. Luôn lập văn bản thỏa thuận rõ ràng về dây họ, mức đóng, kỳ mở họ và lãi suất.
2. Tuyệt đối không tham gia các dây họ có lãi suất cắt cổ, vượt quá 20%/năm vì phần vượt quá sẽ không được pháp luật bảo vệ.
3. Thông báo cho cơ quan UBND cấp xã nơi cư trú nếu dây họ có giá trị lớn (từ 100 triệu đồng trở lên) để đảm bảo tính pháp lý.

Chơi họ là một nét đẹp trong tương trợ tài chính cộng đồng, nhưng hãy để nó diễn ra trong khuôn khổ pháp luật để tránh những rủi ro đáng tiếc về tài sản và tình cảm.

Ban Biên Tập - Hệ Thống Pháp Luật