Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang hội nhập sâu rộng vào năm 2019, việc giao kết các thỏa thuận kinh doanh trở nên phổ biến hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, một sai lầm kinh điển mà nhiều cá nhân và doanh nghiệp vẫn mắc phải là không phân biệt được đâu là hợp đồng dân sự thông thường và đâu là hợp đồng thương mại. Sự nhầm lẫn này không chỉ dừng lại ở tên gọi mà còn kéo theo những hệ lụy pháp lý nghiêm trọng, đặc biệt là khi xảy ra tranh chấp về mức phạt vi phạm hay cơ quan giải quyết.

Sự thay đổi tư duy pháp lý từ Bộ luật Dân sự 2015

Trước đây, theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2005, khái niệm "hợp đồng dân sự" được định nghĩa khá hẹp. Tuy nhiên, bước sang năm 2019, chúng ta đang áp dụng Bộ luật Dân sự 2015 với một tư duy cởi mở hơn. Tại Điều 385 Bộ luật Dân sự 2015, cơ quan lập pháp đã lược bỏ cụm từ "dân sự" và chỉ gọi chung là "Hợp đồng":

"Hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự."

Điều này có nghĩa là "Hợp đồng" giờ đây là khái niệm gốc, bao hàm cả hợp đồng lao động, hợp đồng chuyển giao công nghệ và đặc biệt là hợp đồng thương mại. Vậy làm thế nào để tách bạch giữa một giao dịch dân sự thuần túy và một giao dịch mang tính chất thương mại?

5 Tiêu chí cốt lõi để phân biệt Hợp đồng và Hợp đồng thương mại

Để tránh những rủi ro đáng tiếc, các bên cần đối chiếu dựa trên các tiêu chí cụ thể sau đây:

1. Hệ thống pháp luật điều chỉnh

Đây là điểm khác biệt tiên quyết. Đối với các hợp đồng dân sự thông thường (như mượn tài sản, tặng cho), văn bản pháp lý cao nhất là Bộ luật Dân sự 2015. Trong khi đó, hợp đồng thương mại chịu sự điều chỉnh song song của Luật Thương mại 2005 và Bộ luật Dân sự 2015. Nguyên tắc ưu tiên là áp dụng luật chuyên ngành (Luật Thương mại), nếu luật chuyên ngành không quy định mới áp dụng luật chung (Bộ luật Dân sự).

2. Chủ thể tham gia giao kết

Trong hợp đồng dân sự, chủ thể có thể là bất kỳ cá nhân, tổ chức nào có năng lực hành vi dân sự. Ngược lại, hợp đồng thương mại đòi hỏi ít nhất một bên phải là thương nhân (doanh nghiệp, hộ kinh doanh cá thể có đăng ký) hoặc các chủ thể hoạt động có liên quan đến thương mại.

3. Mục đích của giao dịch

Nếu như hợp đồng dân sự thường hướng tới mục đích tiêu dùng, sinh hoạt, tặng cho hoặc từ thiện, thì hợp đồng thương mại luôn gắn liền với mục đích sinh lợi. Đây là yếu tố then chốt để xác định tính chất của mối quan hệ pháp lý giữa các bên.

4. Mức phạt vi phạm hợp đồng - "Cái bẫy" 8%

Đây là nội dung quan trọng nhất mà các doanh nghiệp cần lưu ý trong năm 2019.

• Đối với hợp đồng dân sự: Mức phạt vi phạm hoàn toàn do các bên tự thỏa thuận, pháp luật không khống chế mức trần tối đa.
• Đối với hợp đồng thương mại: Theo quy định tại Luật Thương mại 2005, tổng mức phạt đối với vi phạm nghĩa vụ hợp đồng hoặc tổng mức phạt đối với nhiều vi phạm không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm (trừ trường hợp giám định sai).

5. Cơ quan giải quyết tranh chấp

Tranh chấp dân sự thông thường chỉ có thể giải quyết tại Tòa án. Tuy nhiên, đối với tranh chấp thương mại, các bên có thêm một lựa chọn linh hoạt và bảo mật hơn là Trọng tài thương mại. Đây là ưu thế lớn giúp các doanh nghiệp giải quyết mâu thuẫn nhanh chóng mà không làm ảnh hưởng đến uy tín trên thị trường.

Lời khuyên pháp lý cho doanh nghiệp năm 2019

Việc xác định đúng loại hợp đồng ngay từ khâu soạn thảo sẽ giúp các bên xây dựng được các điều khoản bảo vệ quyền lợi tối ưu. Đừng quên rằng, một bản hợp đồng chặt chẽ không chỉ là tờ giấy cam kết, mà còn là "lá chắn" vững chắc nhất khi có sóng gió xảy ra trong kinh doanh. Nếu bạn đang đứng trước một giao dịch lớn, hãy tham khảo ý kiến của các chuyên gia pháp lý để đảm bảo mọi điều khoản đều tuân thủ đúng tinh thần của Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Thương mại 2005.