Ngày 13/06/2019, tại Kỳ họp thứ 7 Quốc hội khóa XIV, Luật Đầu tư công 2019 đã chính thức được thông qua với tỷ lệ tán thành cao. Đây được xem là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế, nhằm khắc phục những tồn tại, hạn chế của Luật năm 2014, đồng thời tạo hành lang pháp lý thông thoáng nhưng chặt chẽ cho hoạt động đầu tư công trong giai đoạn mới.

1. Thống nhất định nghĩa về “Vốn đầu tư công” - Thu hẹp để quản lý thực chất

Một trong những thay đổi căn bản nhất nằm ở việc định nghĩa lại nguồn vốn. Theo khoản 22 Điều 4 Luật Đầu tư công 2019, vốn đầu tư công được xác định bao gồm: vốn ngân sách Nhà nước; vốn từ nguồn thu hợp pháp của các cơ quan Nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập dành để đầu tư theo quy định của pháp luật.

Khoản 22 Điều 4: Vốn đầu tư công quy định tại Luật này bao gồm: vốn ngân sách nhà nước; vốn từ nguồn thu hợp pháp của các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập dành để đầu tư theo quy định của pháp luật.

So với quy định cũ, định nghĩa này đã loại bỏ sự phân biệt rườm rà giữa các loại nguồn vốn như trái phiếu Chính phủ, công trái quốc gia hay tín dụng đầu tư. Việc quy về một mối giúp đơn giản hóa quy trình quản lý, tránh tình trạng "lách luật" bằng cách thay đổi tên gọi nguồn vốn để né tránh các quy định kiểm soát chặt chẽ của Nhà nước.

2. Xác lập 6 đối tượng đầu tư công: Rõ ràng và minh bạch

Lần đầu tiên, Luật dành riêng Điều 5 để quy định chi tiết về đối tượng đầu tư công. Điều này giúp các địa phương và bộ ngành dễ dàng đối chiếu, xác định dự án của mình có thuộc phạm vi điều chỉnh hay không.

Cụ thể, 06 đối tượng bao gồm: đầu tư chương trình, dự án kết cấu hạ tầng; đầu tư phục vụ hoạt động của cơ quan Nhà nước; đầu tư cung cấp sản phẩm dịch vụ công ích; đầu tư của Nhà nước tham gia dự án PPP; đầu tư phục vụ công tác lập quy hoạch và các khoản cấp bù lãi suất, vốn điều lệ cho ngân hàng chính sách.

3. Phân cấp thẩm định nguồn vốn: Trao quyền đi đôi với trách nhiệm

Điểm mới đáng chú ý tại Điều 33 là việc phân cấp mạnh mẽ thẩm quyền thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn. Thay vì dồn hết về Bộ Kế hoạch và Đầu tư như trước, nay quyền hạn này được giao cho Người đứng đầu Bộ, cơ quan trung ương và Chủ tịch UBND các cấp đối với các dự án thuộc thẩm quyền quyết định của mình.

Sự thay đổi này không chỉ giúp rút ngắn thời gian làm thủ tục hành chính mà còn gắn trách nhiệm trực tiếp của người đứng đầu địa phương với hiệu quả của dự án. Tuy nhiên, đi kèm với đó là yêu cầu về năng lực thẩm định và sự giám sát chặt chẽ từ các cơ quan thanh tra, kiểm toán.

4. Thay đổi thời gian giải ngân: Linh hoạt để tránh lãng phí

Vấn đề giải ngân vốn luôn là "điểm nghẽn" của nền kinh tế. Khoản 1 Điều 68 đã nới lỏng thời gian thực hiện và giải ngân vốn kế hoạch hằng năm đến ngày 31/01 năm sau. Đặc biệt, trong các trường hợp bất khả kháng, thời gian này có thể kéo dài đến hết năm sau.

Quy định này giúp các chủ đầu tư có thêm thời gian để hoàn thiện hồ sơ thanh quyết toán, tránh tình trạng phải vội vàng giải ngân vào cuối năm dẫn đến sai sót hoặc bị thu hồi vốn về ngân sách một cách đáng tiếc khi dự án vẫn đang cần vốn để triển khai.

5. Siết chặt kỷ luật ngân sách: Chấm dứt tình trạng đầu tư dàn trải

Để ngăn chặn tình trạng dự án kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ gây lãng phí, khoản 2 Điều 89 đưa ra một rào cản kỹ thuật quan trọng: Tổng mức đầu tư của các dự án thực hiện trong kỳ kế hoạch sau không được vượt quá 20% tổng vốn kế hoạch giai đoạn trước.

Đây là "liều thuốc mạnh" buộc các cơ quan quyết định chủ trương đầu tư phải tính toán kỹ lưỡng, ưu tiên các dự án trọng điểm, tránh tình trạng "vẽ" ra quá nhiều dự án nhưng không có nguồn lực để thực hiện dứt điểm.

6. Giải quyết dứt điểm nợ đọng xây dựng cơ bản

Luật mới cũng thể hiện thái độ kiên quyết đối với nợ đọng. Theo khoản 4 Điều 101, vốn kế hoạch đầu tư công sẽ chỉ được bố trí để thanh toán các khoản nợ đọng phát sinh trước ngày 01/01/2015. Đối với các khoản nợ phát sinh sau thời điểm này, các đơn vị phải tự chịu trách nhiệm xử lý bằng các nguồn vốn khác hoặc bị xử lý theo quy định về kỷ luật ngân sách.

Với những thay đổi mang tính hệ thống này, Luật Đầu tư công 2019 được kỳ vọng sẽ tạo ra một cú hích lớn cho hạ tầng kinh tế - xã hội Việt Nam, đảm bảo mỗi đồng vốn ngân sách bỏ ra đều mang lại giá trị thực chất cho người dân và doanh nghiệp.