Trong bối cảnh các cuộc xung đột thương mại quốc tế diễn biến phức tạp vào năm 2019, Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn nhưng cũng đối mặt với nguy cơ bị lợi dụng làm điểm trung chuyển hàng hóa gian lận xuất xứ. Theo ghi nhận từ Tổng cục Hải quan, tình trạng hàng hóa nước ngoài "đội lốt" hàng Việt Nam không chỉ gây thiệt hại cho người tiêu dùng mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của các ngành hàng sản xuất trong nước.

Bối cảnh thực tế và sự cần thiết của việc siết chặt quản lý

Theo quy định tại Nghị định 43/2017/NĐ-CP về nhãn hàng hóa, việc ghi nhãn phải đảm bảo tính trung thực, chính xác về nguồn gốc. Tuy nhiên, thực tế kiểm tra tại các cửa khẩu và thị trường nội địa cho thấy nhiều doanh nghiệp đã cố tình lách luật bằng những phương thức hết sức tinh vi.

Phân tích 5 chiêu trò gian lận xuất xứ phổ biến

Dựa trên kết quả theo dõi và quản lý, cơ quan chức năng đã tổng hợp 5 thủ đoạn điển hình mà các đối tượng thường xuyên sử dụng:

• Ghi sẵn nhãn "Made in Vietnam" từ nước ngoài: Đây là thủ đoạn trực diện nhất. Hàng hóa được đặt hàng sản xuất tại nước ngoài nhưng ngay từ khâu đóng gói đã được in sẵn các dòng chữ như “Made in Vietnam”, “Sản xuất tại Việt Nam” hoặc “Xuất xứ Việt Nam”. Khi nhập khẩu về, các mặt hàng này nghiễm nhiên được đưa ra thị trường như hàng nội địa.
• Thay nhãn mác sau khi nhập khẩu: Hàng hóa nhập khẩu có nhãn gốc ghi rõ xuất xứ nước ngoài. Tuy nhiên, sau khi thông quan và đưa vào kho, doanh nghiệp tiến hành bóc gỡ nhãn cũ và thay thế bằng nhãn mới ghi “Made in Vietnam” để đánh lừa tâm lý ưu tiên dùng hàng Việt của người dân.
• Lợi dụng kẽ hở về nhãn phụ: Một số doanh nghiệp lợi dụng việc chưa bắt buộc dán nhãn phụ ngay tại khâu thông quan để nhập khẩu hàng hóa. Sau đó, thay vì dán nhãn phụ đúng quy định, họ thay đổi toàn bộ bao bì, tên gọi để biến hàng ngoại thành hàng nội.
• Nhập khẩu hàng hóa giả mạo nhãn hiệu: Không chỉ gian lận về xuất xứ, nhiều đối tượng còn nhập khẩu hàng hóa giả mạo các thương hiệu nổi tiếng của Việt Nam đã được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, gây thiệt hại lớn cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính.
• Lợi dụng hình thức quá cảnh: Các đối tượng lợi dụng tuyến đường vận chuyển quá cảnh qua Việt Nam để thẩm lậu hàng hóa vào nội địa hoặc thực hiện các công đoạn gia công đơn giản nhằm hợp thức hóa bộ hồ sơ xuất xứ Việt Nam để xuất khẩu đi nước thứ ba.

Căn cứ pháp lý và chế tài xử lý

Việc xác định xuất xứ hàng hóa hiện nay được điều chỉnh chặt chẽ bởi Nghị định 31/2018/NĐ-CP và Luật Quản lý ngoại thương 2017. Cụ thể, tại

Điều 3 Nghị định 31/2018/NĐ-CP

Mọi hành vi gian lận, giả mạo xuất xứ không chỉ bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định về nhãn hàng hóa mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng hoặc liên quan đến buôn lậu, hàng giả.

Lời khuyên cho doanh nghiệp và người tiêu dùng

Để bảo vệ quyền lợi của mình, người tiêu dùng cần tỉnh táo kiểm tra kỹ các thông tin trên nhãn mác, hóa đơn chứng từ khi mua sắm. Đối với các doanh nghiệp, việc tuân thủ nghiêm túc các quy định về ghi nhãn và xác định xuất xứ không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là cách để bảo vệ thương hiệu bền vững trong bối cảnh hội nhập.

Tổng cục Hải quan khẳng định sẽ tiếp tục tăng cường kiểm tra, hậu kiểm và phối hợp với các lực lượng chức năng để ngăn chặn triệt để các hành vi gian lận này, đảm bảo môi trường kinh doanh lành mạnh.