Trước thực trạng kinh doanh thuốc, dược phẩm và vật tư y tế trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử diễn biến ngày càng phức tạp, Bộ Y tế vừa chính thức phát đi chỉ đạo khẩn, yêu cầu lực lượng chức năng toàn quốc tổng rà soát, truy quét các kho hàng và tài khoản mạng có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Ngày 19/10/2026, Bộ Y tế đã ban hành Công văn 7863/BYT-QLD gửi Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, yêu cầu tăng cường kiểm tra, kiểm soát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực y tế, đặc biệt nhắm vào hoạt động kinh doanh trực tuyến trên các nền tảng thương mại điện tử.

Thực trạng 'ma trận' hàng y tế trên không gian mạng: Lợi nhuận khủng lấn át đạo đức

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển vượt bậc, thói quen mua sắm của người dân đã có sự dịch chuyển mạnh mẽ từ các nhà thuốc truyền thống sang các sàn thương mại điện tử và trang mạng xã hội (Facebook, TikTok, Zalo...). Tuy nhiên, lợi dụng sự tiện lợi này, không ít cá nhân, tổ chức đã biến không gian mạng thành nơi tiêu thụ thuốc giả, thuốc kém chất lượng, thực phẩm chức năng thổi phồng công dụng như thần dược.

Mặc dù thời gian qua, các cơ quan chuyên trách như Quản lý thị trường, Thanh tra Y tế và lực lượng Công an đã liên tục triệt phá nhiều kho hàng lậu quy mô lớn, song tình hình vi phạm vẫn tiềm ẩn nhiều diễn biến tinh vi. Các đối tượng thường xuyên thay đổi địa điểm cất giấu hàng hóa, lập hàng loạt tài khoản ảo, sử dụng dịch vụ giao hàng thu tiền hộ (COD) liên tỉnh nhằm né tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng.

Lực lượng chức năng tăng cường giám sát hoạt động kinh doanh, phân phối sản phẩm y tế trên môi trường số (ảnh minh họa)

Những nội dung trọng tâm được Bộ Y tế chỉ đạo kiểm tra, xử lý quyết liệt

Để ngăn chặn tận gốc rễ những hiểm họa ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng và sức khỏe nhân dân, tại Mục 2 của Công văn 7863/BYT-QLD, Bộ Y tế đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nhanh chóng triển khai các nhiệm vụ trọng tâm:

• Chủ động rà soát, lập danh sách quản lý: Xác định rõ các tuyến đường, địa bàn trọng điểm, hệ thống kho bãi trung chuyển, trung tâm phân phối, cơ sở sản xuất, hộ kinh doanh, đặc biệt là các tài khoản thương mại điện tử và gian hàng trực tuyến có dấu hiệu nghi vấn.
• Mở đợt cao điểm truy quét hàng giả, hàng nhái: Tập trung kiểm tra các hành vi buôn bán sản phẩm y tế xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, giả mạo nhãn hiệu, tem nhãn bao bì, giả mạo xuất xứ hàng hóa hoặc chỉ dẫn địa lý.
• Ngăn chặn triệt để hành vi bán thuốc kê đơn trái phép: Đấu tranh xử lý dứt điểm tình trạng các cơ sở bán lẻ thuốc và tài khoản mạng tùy tiện bán thuốc phải kê đơn mà không có đơn thuốc của bác sĩ, vi phạm nghiêm trọng quy chế chuyên môn ngành y tế.
• Chấn chỉnh hoạt động quảng cáo sai sự thật: Kiên quyết xử lý các đối tượng dàn dựng clip, sử dụng hình ảnh bác sĩ, dược sĩ hoặc thư cảm ơn giả mạo để lừa dối người tiêu dùng về chất lượng và công dụng của dược phẩm.

Trách nhiệm pháp lý và chế tài xử phạt theo quy định hiện hành

Kinh doanh dược phẩm và trang thiết bị y tế là ngành nghề kinhdong có điều kiện đặc biệt khắt khe. Mọi hành vi vi phạm trật tự quản lý nhà nước trong lĩnh vực này đều phải chịu các chế tài xử lý nghiêm khắc:

Căn cứ quy định tại Luật Dược 2016 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Dược sửa đổi 2024), thuốc lưu hành trên thị trường bắt buộc phải có giấy phép đăng ký lưu hành hoặc giấy phép nhập khẩu hợp lệ, được kiểm soát chặt chẽ từ khâu sản xuất, bảo quản cho đến phân phối bán lẻ.

Về xử phạt hành chính, theo quy định tại Nghị định 98/2020/NĐ-CP đối với các hành vi buôn bán hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ và vi phạm thương mại điện tử, mức phạt tiền có thể lên đến hàng trăm triệu đồng, đồng thời áp dụng hình thức phạt bổ sung là tịch thu toàn bộ tang vật, phương tiện vi phạm và đình chỉ hoạt động kinh doanh.

Đặc biệt, nếu hành vi sản xuất, buôn bán thuốc giả có số lượng lớn hoặc gây hậu quả nguy hại cho tính mạng, sức khỏe của người bệnh, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh theo quy định của Bộ luật Hình sự với khung hình phạt cao nhất lên tới tù chung thân hoặc tử hình.

Cơ chế liên ngành: 'Không có vùng cấm, không có ngoại lệ'

Nhằm xóa bỏ tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc để lọt tội phạm giữa các ranh giới địa bàn, Bộ Y tế yêu cầu Sở Y tế các địa phương thiết lập cơ chế phối hợp tác chiến liên ngành chặt chẽ với lực lượng Công an, Quản lý thị trường, Hải quan, Thuế, Bộ đội Biên phòng và Thanh tra nhà nước.

Khi phát hiện các vụ việc phức tạp, hình thành đường dây quy mô liên tỉnh hoặc có dấu hiệu tội phạm có tổ chức trên không gian mạng, các lực lượng phải chủ động trao đổi dữ liệu kỹ thuật số, truy vết dòng tiền và phối hợp chặn đứng ngay dòng hàng hóa tẩu tán. Bộ Y tế cũng khẳng định: Toàn bộ quá trình thanh tra, kiểm tra phải bảo đảm đúng pháp luật, khách quan, công khai, không gây phiền hà cho các doanh nghiệp chân chính, song kiên quyết 'không có vùng cấm, không có ngoại lệ' đối với những tổ chức, cá nhân cố tình trục lợi trên sức khỏe đồng bào.

Lời khuyên vàng cho người tiêu dùng khi mua sản phẩm y tế trực tuyến

Bên cạnh sự vào cuộc quyết liệt của cơ quan thực thi pháp luật, người dân cần chủ động bảo vệ sức khỏe của chính mình và gia đình thông qua các biện pháp tự vệ thiết thực:

1. Chỉ mua tại địa chỉ uy tín: Lựa chọn các nhà thuốc, chuỗi bán lẻ dược phẩm đã được cấp phép hợp pháp và có đăng ký sàn thương mại điện tử minh bạch.
2. Kiểm tra thông tin sản phẩm: Tuyệt đối không mua các loại thuốc không có số đăng ký lưu hành (thường ký hiệu là VD, VN, GC...), thuốc không có nhãn phụ tiếng Việt đối với hàng nhập khẩu.
3. Nói không với việc tự mua thuốc kê đơn qua mạng: Luôn tuân thủ chỉ định của bác sĩ chuyên khoa; cảnh giác trước những lời quảng cáo cam kết trị dứt điểm 100% bệnh nan y trên mạng xã hội.