Trong hoạt động kinh doanh, việc kiểm tra hàng hóa, hóa đơn chứng từ là hoạt động thường xuyên của các cơ quan chức năng nhằm đảm bảo tính minh bạch và phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại. Tuy nhiên, nhiều tiểu thương và doanh nghiệp vẫn thắc mắc liệu Công an phường có quyền kiểm tra hàng hóa không hóa đơn hay không, hay đây là thẩm quyền riêng biệt của lực lượng Quản lý thị trường? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tính đến tháng 11/2019.

Thẩm quyền kiểm tra hàng hóa của Công an phường

Theo quy định tại Pháp lệnh Quản lý thị trường năm 2016, lực lượng Quản lý thị trường là cơ quan chuyên trách có thẩm quyền kiểm tra, kiểm soát thị trường, đấu tranh chống các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động thương mại ở nội địa.

Cụ thể, tại Điều 7 và Điều 8 của văn bản này nhấn mạnh vai trò chủ trì của Quản lý thị trường trong việc kiểm tra hàng hóa nhập lậu, hàng giả, hàng cấm và hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định về cơ chế phối hợp giữa các lực lượng. Công an phường (thuộc lực lượng Công an nhân dân) có chức năng bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật về kinh doanh, Công an phường có quyền:

• Phối hợp kiểm tra: Khi có yêu cầu phối hợp từ lực lượng Quản lý thị trường hoặc các cơ quan chuyên ngành khác theo kế hoạch đã được phê duyệt.
• Kiểm tra độc lập trong trường hợp khẩn cấp: Nếu phát hiện hành vi vi phạm pháp luật quả tang hoặc có tin báo tố giác tội phạm, vi phạm hành chính nghiêm trọng liên quan đến an ninh trật tự trên địa bàn quản lý.

Như vậy, về nguyên tắc, Công an phường có quyền kiểm tra hàng hóa nếu hoạt động này nằm trong kế hoạch phối hợp liên ngành hoặc nhằm mục đích đảm bảo an ninh trật tự, phòng chống tội phạm trên địa bàn.

Thẩm quyền xử phạt hành chính đối với hàng hóa không hóa đơn

Việc kiểm tra là một chuyện, nhưng thẩm quyền ra quyết định xử phạt lại được quy định rất chặt chẽ để tránh chồng chéo. Theo quy định tại Nghị định 109/2013/NĐ-CP (được bổ sung bởi Nghị định 49/2016/NĐ-CP), thẩm quyền xử phạt trong lĩnh vực hóa đơn thuộc về:

"Các cá nhân, cơ quan có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý hóa đơn bao gồm: Công chức Thuế đang thi hành công vụ; Đội trưởng Đội Thuế; Chi cục trưởng Chi cục Thuế; Cục trưởng Cục Thuế; Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp."

Đối với lực lượng Công an, thẩm quyền xử phạt thường gắn liền với các hành vi vi phạm về trật tự an toàn xã hội hoặc các hành vi trốn thuế được quy định tại Thông tư 166/2013/TT-BTC của Bộ Tài chính. Nếu Công an phường kiểm tra và phát hiện hàng hóa không có hóa đơn, họ sẽ tiến hành lập biên bản và chuyển hồ sơ cho cơ quan có thẩm quyền (như Chi cục Thuế hoặc UBND cấp có thẩm quyền) để ra quyết định xử phạt.

Mức xử phạt đối với hành vi vi phạm về hóa đơn

Tại thời điểm năm 2019, các mức phạt đối với hành vi không lập hóa đơn hoặc sử dụng hóa đơn bất hợp pháp được quy định khá nghiêm khắc:

• Hành vi không lập hóa đơn: Đối với hàng hóa có giá trị từ 200.000 đồng trở lên, nếu người bán không lập hóa đơn cho người mua thì có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng (theo điểm b khoản 4 Điều 38 Nghị định 109/2013/NĐ-CP).
• Hành vi trốn thuế: Hàng hóa vận chuyển trên đường không có hóa đơn chứng từ hợp pháp sẽ bị coi là hành vi trốn thuế và bị xử phạt theo quy định tại Điều 13 Thông tư 166/2013/TT-BTC.

Lời khuyên pháp lý: Để tránh các rắc rối pháp lý khi bị kiểm tra, các cá nhân và tổ chức kinh doanh cần lưu ý luôn thực hiện đầy đủ việc lập và lưu trữ hóa đơn chứng từ đối với mọi giao dịch hàng hóa. Khi có lực lượng Công an phường đến kiểm tra, chủ cơ sở có quyền yêu cầu cán bộ xuất trình thẻ ngành, quyết định kiểm tra hoặc kế hoạch phối hợp để đảm bảo việc kiểm tra đúng trình tự pháp luật.