Từ ngày 01/7/2020, Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức sửa đổi 2019 chính thức có hiệu lực thi hành. Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất trong công tác quản lý cán bộ, công chức chính là sự thay đổi về các hình thức kỷ luật, đặc biệt là hình thức hạ bậc lương. Quy định này không chỉ thay đổi về mặt kỹ thuật mà còn thể hiện tư duy mới trong việc phân loại và xử lý vi phạm đối với từng nhóm đối tượng công chức khác nhau.

Bước ngoặt mới: Chỉ công chức không giữ chức vụ mới bị hạ bậc lương?

Theo quy định tại khoản 15 Điều 1 Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức sửa đổi 2019, hạ bậc lương vẫn được duy trì là một trong những hình thức kỷ luật đối với công chức có hành vi vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, phạm vi áp dụng đã được thu hẹp đáng kể so với trước đây.

Cụ thể, văn bản này nêu rõ:

"Hình thức hạ bậc lương chỉ áp dụng đối với công chức không giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý."

Đây là một sự điều chỉnh quan trọng so với quy định cũ tại khoản 2 Điều 79 Luật cán bộ, công chức 2008. Trước đây, hình thức hạ bậc lương được áp dụng chung cho tất cả các đối tượng công chức mà không phân biệt có giữ chức vụ lãnh đạo hay không. Việc tách bạch này cho thấy nhà làm luật muốn áp dụng các hình thức kỷ luật mang tính chất "chức vụ" (như giáng chức, cách chức) đối với nhóm lãnh đạo, thay vì chỉ tác động vào thu nhập như hình thức hạ bậc lương.

Sự vênh nhau giữa Luật và Nghị định trong giai đoạn chuyển tiếp

Mặc dù Luật sửa đổi đã có hiệu lực từ ngày 01/7/2020, nhưng thực tế triển khai vẫn đang gặp một số vướng mắc do các văn bản hướng dẫn chưa được cập nhật kịp thời. Hiện nay, việc xử lý kỷ luật công chức vẫn đang căn cứ vào Nghị định 34/2011/NĐ-CP. Tại Điều 8 của Nghị định này, hạ bậc lương vẫn được quy định là hình thức kỷ luật áp dụng cho cả công chức lãnh đạo và công chức không giữ chức vụ lãnh đạo.

Tuy nhiên, theo nguyên tắc áp dụng văn bản quy phạm pháp luật, khi có sự khác nhau giữa Luật và Nghị định về cùng một vấn đề thì phải áp dụng quy định của Luật. Do đó, kể từ ngày 01/7/2020, các cơ quan có thẩm quyền không được áp dụng hình thức hạ bậc lương đối với công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý nữa.

Để giải quyết sự thiếu đồng bộ này, Bộ Nội vụ đã khẩn trương xây dựng dự thảo Nghị định mới thay thế Nghị định 34/2011/NĐ-CP nhằm đảm bảo tính thống nhất với Luật sửa đổi 2019. Trong thời gian chờ Nghị định mới ban hành, các đơn vị cần đặc biệt lưu ý để tránh sai sót trong việc ban hành quyết định kỷ luật.

Hệ lụy pháp lý khi bị kỷ luật hạ bậc lương

Việc bị kỷ luật hạ bậc lương không chỉ đơn thuần là giảm đi một phần thu nhập hàng tháng mà còn kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng khác trong lộ trình thăng tiến của công chức. Theo quy định mới nhất, công chức bị kỷ luật hạ bậc lương sẽ phải đối mặt với các hạn chế sau:

• Hạn chế về quy hoạch, đào tạo: Không được quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày quyết định kỷ luật có hiệu lực.
• Hạn chế về bổ nhiệm: Không được bổ nhiệm vào chức vụ cao hơn trong thời hạn 12 tháng.
• Ảnh hưởng đến nâng ngạch: Không được nâng ngạch công chức trong thời gian chịu kỷ luật.

Quy định về thời gian nâng lương sau khi bị kỷ luật

Đối với những công chức không giữ chức vụ lãnh đạo bị áp dụng hình thức hạ bậc lương, việc tính toán thời gian nâng lương sau đó được thực hiện theo quy định tại Nghị định 34/2011/NĐ-CP (vẫn đang có hiệu lực cho đến khi có văn bản thay thế). Cụ thể:

1. Hình thức này chỉ áp dụng với công chức đang xếp lương từ bậc 2 trở lên. Nếu đang ở bậc 1, cơ quan sẽ xem xét áp dụng hình thức kỷ luật khác phù hợp với mức độ vi phạm.

2. Thời gian xét nâng bậc lương lần sau để trở lại bậc lương cũ được tính kể từ ngày quyết định kỷ luật có hiệu lực. Tuy nhiên, điểm nhân văn là thời gian giữ bậc lương trước khi bị hạ bậc vẫn được bảo lưu để tính vào thời gian xét nâng bậc lương kế tiếp sau khi đã khôi phục lại bậc cũ.

3. Trường hợp đặc biệt: Nếu trong thời gian đang thi hành kỷ luật hạ bậc lương mà công chức tiếp tục có hành vi vi phạm và bị xử lý kỷ luật mới, thì phải khôi phục lại bậc lương đã bị hạ trước khi áp dụng hình thức kỷ luật mới.

Tóm lại, việc loại bỏ hình thức hạ bậc lương đối với công chức lãnh đạo, quản lý từ ngày 01/7/2020 là một bước đi nhằm chuyên nghiệp hóa đội ngũ cán bộ. Đối với nhóm lãnh đạo, các hình thức kỷ luật sẽ tập trung vào trách nhiệm quản lý và vị trí công tác, thay vì chỉ điều chỉnh về mặt kinh tế.