Trong dòng chảy đổi mới của nền giáo dục Việt Nam, việc thay đổi tư duy từ "trừng phạt" sang "giáo dục tích cực" đang trở thành tâm điểm chú ý. Đặc biệt, vào tháng 9/2020, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố dự thảo Thông tư quy định về khen thưởng và kỷ luật học sinh (lần 2), mang đến những thay đổi mang tính cách mạng, xóa bỏ những rào cản tâm lý nặng nề đã tồn tại hơn ba thập kỷ.

Từ bỏ hình thức kỷ luật khắc nghiệt của thập niên 80

Suốt 32 năm qua, việc thi hành kỷ luật trong nhà trường phổ thông vẫn được thực hiện theo Thông tư 08/TT năm 1988. Theo quy định cũ, học sinh vi phạm có thể phải đối mặt với 05 hình thức kỷ luật từ thấp đến cao:

• Khiển trách trước lớp;
• Khiển trách trước hội đồng kỷ luật nhà trường;
• Cảnh cáo trước toàn trường;
• Đuổi học một tuần lễ;
• Đuổi học 01 năm.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy hình thức "đuổi học" thường mang lại tác dụng ngược. Khi bị đẩy ra khỏi môi trường giáo dục, những học sinh đang ở độ tuổi hình thành nhân cách dễ rơi vào mặc cảm, bị lôi kéo bởi các tệ nạn xã hội, từ đó đánh mất cơ hội làm lại cuộc đời. Điều này đi ngược lại tinh thần của Luật Giáo dục 2019 vốn nhấn mạnh vào tính nhân văn và phát triển toàn diện con người.

Đề xuất thay thế 'Đuổi học' bằng 'Tạm dừng học tập trên lớp'

Tại dự thảo mới nhất, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã mạnh dạn bỏ hoàn toàn cụm từ "đuổi học". Thay vào đó, hình thức kỷ luật nặng nhất sẽ là "tạm dừng học tập trên lớp" để thực hiện kế hoạch giáo dục riêng. Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở thời gian và mục đích:

• Thời gian: Tối đa chỉ 02 tuần lễ (thay vì 01 năm như trước đây).
• Đối tượng áp dụng: Học sinh tái phạm sau khi bị cảnh cáo hoặc vi phạm lần đầu nhưng ở mức độ đặc biệt nghiêm trọng (đánh nhau có tổ chức, sử dụng vũ khí gây thương tích...) nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm pháp lý.

Trong thời gian tạm dừng học tập, học sinh không bị bỏ mặc mà sẽ được nhà trường, gia đình phối hợp thực hiện các biện pháp tư vấn tâm lý, giáo dục kỹ năng sống để nhận thức rõ sai lầm.

Không ghi án kỷ luật vào học bạ: Xóa bỏ 'vết đen' cuộc đời

Một trong những điểm tiến bộ nhất của dự thảo là đề xuất không ghi hình thức kỷ luật vào học bạ. Trước đây, một vết mực đỏ về kỷ luật cảnh cáo hay đuổi học trong học bạ có thể theo sát học sinh suốt đời, gây khó khăn khi chuyển trường hoặc xin việc sau này.

Theo dự thảo, nhà trường chỉ lưu giữ hồ sơ kỷ luật để theo dõi và hỗ trợ học sinh. Khi học sinh có tiến bộ, các em hoàn toàn có quyền được hưởng một hồ sơ học tập "sạch", giúp các em tự tin hơn trong hành trình tương lai. Đây là minh chứng rõ nét cho triết lý giáo dục không bỏ lại ai phía sau.

Ưu tiên các biện pháp giáo dục kỷ luật tích cực

Trước khi áp dụng các hình thức kỷ luật chính thức, dự thảo yêu cầu nhà trường phải thực hiện các biện pháp giáo dục tích cực. Đây là những phương pháp mang tính xây dựng cao, bao gồm:

- Khuyên bảo, động viên, nhắc nhở riêng học sinh có khuyết điểm.
- Tư vấn tâm lý cho học sinh đang gặp khó khăn về nhận thức hoặc hành vi.
- Yêu cầu học sinh thực hiện các nhiệm vụ có ích như: trực nhật, chăm sóc cây xanh, viết cảm nhận về sự việc đã xảy ra để tự soi xét bản thân.

Việc chuyển dịch từ trừng phạt sang cảm hóa không chỉ giúp học sinh tâm phục khẩu phục mà còn xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện và giàu lòng nhân ái.

Dự thảo này đang nhận được sự quan tâm lớn từ dư luận xã hội. Nếu được thông qua, đây sẽ là một bước tiến dài của giáo dục Việt Nam, khẳng định vị thế của nhà trường không chỉ là nơi dạy chữ mà còn là nơi bao dung, rèn luyện nhân cách cho những mầm non tương lai của đất nước.