Vấn đề ô nhiễm rác thải sinh hoạt đang trở thành bài toán nan giải tại các đô thị lớn. Để giải quyết tận gốc vấn đề này, Dự thảo Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã đưa ra những quy định mang tính đột phá, chuyển từ việc khuyến khích sang bắt buộc phân loại rác tại nguồn với những chế tài cụ thể.

Phân loại rác tại nguồn: Không còn là câu chuyện "tự nguyện"

Theo nội dung đang được thảo luận tại Dự thảo, cụ thể là tại Điều 75, chất thải rắn sinh hoạt từ hộ gia đình, cá nhân sẽ không còn được đổ chung một túi như trước đây. Thay vào đó, người dân bắt buộc phải phân chia thành 3 nhóm chính:

• Chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế: Các loại giấy, nhựa, kim loại... có thể tận dụng lại.
• Chất thải thực phẩm: Thức ăn thừa, rau củ quả hỏng... có thể dùng làm phân bón hoặc thức ăn chăn nuôi.
• Chất thải rắn sinh hoạt khác: Những loại rác không thuộc hai nhóm trên.

Khoản 1 Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định:
1. Chất thải rắn sinh hoạt phát sinh từ hộ gia đình, cá nhân được phân loại theo nguyên tắc như sau:
a) Chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế;
b) Chất thải thực phẩm;
c) Chất thải rắn sinh hoạt khác.

Việc phân loại này không chỉ giúp giảm áp lực cho các bãi chôn lấp mà còn tạo nguồn nguyên liệu cho ngành công nghiệp tái chế, hướng tới nền kinh tế tuần hoàn.

Quyền "từ chối" thu gom: Chế tài mạnh tay đối với hành vi không tuân thủ

Điểm gây xôn xao nhất trong Dự thảo chính là quy định tại Điều 77. Theo đó, các đơn vị thu gom, vận chuyển rác thải sẽ có "vũ khí" pháp lý để đối phó với những trường hợp cố tình không phân loại rác.

Cụ thể, nếu hộ gia đình, cá nhân không thực hiện phân loại hoặc không sử dụng bao bì đúng quy định, đơn vị thu gom có quyền từ chối thu gom, vận chuyển. Không dừng lại ở đó, họ còn có trách nhiệm thông báo cho cơ quan có thẩm quyền để kiểm tra và xử lý vi phạm theo quy định của pháp luật.

Quy định này được kỳ vọng sẽ tạo ra áp lực đủ lớn để thay đổi thói quen thâm căn cố đế của người dân. Thay vì chỉ tuyên truyền suông, việc "bị để lại rác" ngay trước cửa nhà sẽ là bài học thực tế nhất về trách nhiệm đối với môi trường.

Chi phí thu gom: Người xả nhiều trả nhiều, phân loại tốt được miễn phí

Một thay đổi quan trọng khác nằm ở cách tính phí dịch vụ vệ sinh môi trường. Tại Điều 79, Dự thảo nêu rõ giá dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý sẽ được tính toán dựa trên khối lượng hoặc thể tích chất thải đã được phân loại.

Điều này đồng nghĩa với việc: Anh xả càng nhiều rác không phân loại, anh càng phải trả nhiều tiền. Ngược lại, đối với những loại rác có thể tái chế hoặc chất thải nguy hại đã được phân loại riêng, người dân sẽ không phải chi trả giá dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý cho phần rác đó.

Đây là cơ chế tài chính công bằng, khuyến khích người dân giảm thiểu rác thải và thực hiện phân loại tốt để tiết kiệm chi phí sinh hoạt hàng tháng. Lộ trình thực hiện các quy định này dự kiến sẽ được hoàn thiện và áp dụng chậm nhất trước ngày 31/12/2024.

Như vậy, việc phân loại rác tại nguồn không còn là lời kêu gọi mang tính phong trào mà đã trở thành nghĩa vụ pháp lý gắn liền với quyền lợi kinh tế của mỗi cá nhân. Người dân cần sớm làm quen với việc chuẩn bị các túi rác khác màu, phân định rõ ràng từng loại chất thải để tránh những rắc rối pháp lý và phiền toái trong cuộc sống hàng ngày.